Kids & FamilyStories for KidsReligion & SpiritualityHinduism

बालमोदिनी

सम्भाषणसन्देशः

सम्भाषणसन्देशः इति संस्कृतमासिकपत्रिका (https://sambhashanasandesha.in) । एतस्यां पत्रिकायां प्रकाशिताः लेखाः, कथाः, बालकथाः, वार्ताः इत्यादिकं सर्वम् अपि सरलसंस्कृतेन एव प्रकाश्यते । तत्रत्याः “बालमोदिनी”नामिकाः बालकथाः अत्र प्रसार्यन्ते । अतः अस्याः शृङ्खलायाः नाम अपि “बालमोदिनी” एव । लघु गात्रं, सरला भाषा च कथानां विशेषः । प्रत्येकं कथा काञ्चित् नीतिं बोधयति । बालकथाः आबालवृद्धं सर्वेषां प्रियाः । संस्कृतेन ताः श्रोतुम् उपलब्धाः भवन्तु इति एषः प्रयत्नः श्रोतृभ्यः अवश्यं रोचेत इति विश्वासः । संस्कृतक्षेत्रे संस्कृतेन पॉड्कास्ट् क्रियमाणाः एताः प्रप्रथमाः कथाः इति सगौरवम् उद्घोष्यते ।

Sambhashana Sandesha is a Sanskrit monthly magazine (https://sambhashanasandesha.in). The articles, stories, children's stories, news, and other content published in this magazine are all presented in simple Sanskrit. Among these, the children's stories titled “Balamodini” are featured. The series is named “Balamodini” as well. The hallmark of these stories is their short length and simple language. Each story imparts a specific moral lesson. Children’s stories are cherished by everyone, young and old alike. It is believed that listeners will appreciate this effort to make these stories available in Sanskrit. These are the first stories to be podcasted in the Sanskrit language within this field.

Play

Open in

99 episodes
daily
Avg 3 min
Sanskrit

Episodes 99

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

#728
Today · 2 min
गुरवे नमः
पुरा शिवानन्दः इति कश्चन गुरुः आसीत् । यद्यपि सः विद्वान्, तथापि 'सर्वे शिष्याः मयि महत् गौरवं प्रदर्शयेयुः' इति इच्छा आसीत् तस्य । कदाचित् वृक्षम् आरूढवान् कश्चन शिष्यः गुरुं दृष्ट्वा अपि नमस्कारं न कृतवान्, पतनशङ्कया । गुरुः तं ताडयित्वा, अन्यान् शिष्यान् अपि आहूय 'इतः परं यदा मम शिरः दृश्यते तदा भवद्भिः मां नमस्कृत्य, अनन्तरम् एव अन्यद् कार्यं करणीयम्' इति अवदत् । तस्य अयम् आदेशः कथं फलं ददाति इत्येव अस्याः कथायाः कथावस्तु । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Long ago there was a teacher named Shivananda. Though learned, he desired that all his disciples should show him great respect. One day, a disciple who had climbed a tree, saw the teacher but did not bow to him for fear of falling. The teacher struck him and then summoned the other disciples, saying: ‘From now on, whenever my head is visible, you must first bow to me, and only afterwards attend to any other matter.’ The outcome of this command forms the theme of this story.
#727
Yesterday · 2 min
सर्वदा वन्द्यः शिवः
कश्चन बालकः मात्रा सह प्रतिदिनं शिवालयं गच्छति स्म । कदाचित् सः बालकः एकाकी देवालयम् अगच्छत् । तत्र शिवलिङ्गस्य उपरि अक्षतान्नं खादन्तं मूषकम् अपश्यत् । सर्वशक्तः अपि शिवः कथं मूषकं न निवारयति इति खेदम् अनुभवन् सः बालकः गृहं गत्वा मातरम् अवदत् यत् अहम् इतः परं शिवालयं न गच्छामि इति । कारणे पृष्टे प्रवृत्तं सर्वम् अवदत् सः । तदा माता सान्त्वनवचनैः तम् उपदिशति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A young boy used to visit the Shiva temple daily with his mother. One day he went alone and saw a mouse eating rice grains placed on the Shiva-linga. Feeling upset, he wondered why almighty Shiva did not stop the mouse. Distressed, he went home and told his mother that he would no longer go to the temple. When asked the reason, he narrated everything. Then the mother consoled him with gentle words of guidance.
#726
Wednesday · 3 min
अनुचिता स्पर्धा
परमात्मनः सृष्टौ जीविनां गुणाः स्वभावश्च भिन्नाः भवन्ति । परं तेन कारणेन जिविनां मध्ये कदाचित् अपि स्पर्धा न भवेत् । यतः सर्वेषामपि जीविनां सृष्टेः फलं जगत्कल्याणमेव । कथायाम् अस्याम् अपि काचित् अनुचिता स्पर्धा भवति । नारिकेलवृक्षस्य अपेक्षया अहम् अधमा अस्मि इति आत्महीनभावना कूष्माण्डलतायाम् उत्पद्यते । नारिकेलवृक्षस्य इव उन्नतजीवनं कामयमाना सा कूष्माण्डलता रात्रौ भक्त्या ईश्वरं प्रार्थयत । अग्रिमदिने सा लता देवालयस्य गोपुरं सम्पूर्णं व्याप्य स्थिता । सा सन्तुष्टा जाता । किन्तु तस्याः सन्तोषः दीर्घकालं भवति वा न वा इति सम्पूर्णां कथां श्रुत्वा जानन्तु । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) In creation, the Supreme Being has given different qualities and natures to living beings. Yet, because the purpose of all creation is the welfare of the world, there should never be rivalry among them. In this story, however, an improper rivalry arises. A pumpkin creeper feels inferior to the coconut tree and longs for a lofty life like it. With devotion, she prays to God at night. The next day, the creeper spreads across the temple tower and feels satisfied. But whether her satisfaction lasts long or not is revealed only by hearing the full tale.
#725
Tuesday · 3 min
सेवायाः महत्त्वम्
कस्यचन नृपस्य पुत्रः प्रतिदिनं कस्यचित् साधोः समीपं गत्वा तस्य सेवां करोति स्म । साधोः सहवासतः राजकुमारस्य मनसि वैराग्यभावः अपि उपन्नः । परन्तु अग्रे केनचित् कारणेन राजकुमारस्य मनः चञ्चलम् अभवत् । साधोः सेवनेन किं फलम् ? इति चिन्तयितुम् आरब्धवान् । एकदा सः साधोः निमित्तं गङ्गानदीतः जलम् आनेतुं गतः । तत्र एका विलक्षणा घटना प्रवृत्ता । तेन राजकुमारस्य मनः परिवर्तनं जातम् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A certain king’s son used to visit a sage daily and serve him. From the sage’s company, the prince developed a spirit of renunciation. But later, for some reason, his mind became restless, and he began to wonder what benefit there was in serving the sage. One day, when he went to the Ganga river to fetch water for the sage, a remarkable incident occurred there, which changed the prince’s mind.
#724
Monday · 4 min
अन्धेनैव नीयमानः....
कस्यचन ग्रामीणस्य कुम्भकारस्य समीपे बहवः गर्दभाः आसन् । तेषु एकः अन्धः आसीत् । सः अन्धगर्दभः प्रतिदिनम् अन्यैः गर्दभैः सह चरणार्थं ग्रामात् अरण्यं गत्वा सुरक्षितरूपेण प्रत्यागच्छति स्म । कदाचित् सः अरण्ये मार्गभ्रष्टः जातः । रात्रिः जाता । कश्चन उलूकः तस्य गर्दभस्य गृहं प्रति गमनाय साहाय्यं कर्तुम् उद्युक्तः । अहो ! किं वक्तव्यम् ? उलूकस्तु अन्धकारे द्रष्टुम् अशक्तः । अतः अन्धेनैव नीयमानः अन्धः लक्ष्यं प्राप्नोति वा उत न ? (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Near a potter in a village there were many donkeys, among them one blind donkey. Every day he safely went with the other donkeys to the forest for grazing and returned with them. One day he lost his way in the forest, and night fell. An owl came forward to help him reach home. But alas! The owl cannot see in the dark. Thus, being led by the blind, could the blind donkey reach his destination or not?
#723
Sunday · 7 min
मौनम्
वयं सर्वे प्रसिद्धं संस्कृतमहाकविं भारविं जानीमः। तस्य प्रमुखं काव्यं ‘किरातार्जुनीयम्’ इति महाकाव्यम् अस्ति। बाल्यकालादेव महामेधावी सः । श्लोकादिरचना बाललीला इव तस्य । इयं कथा तस्य महतः प्रसिद्धस्य च कवेः भारवेः जीवनयात्रां वर्णयति। (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) We all know the famous Sanskrit poet Bhāravi. His chief work is the great epic Kirātārjunīya. From childhood he was extraordinarily gifted, composing verses as if it were child’s play. This story narrates the life journey of the great and renowned poet Bhāravi.
#722
Saturday · 5 min
आत्मगुणविकासनम्
कथायाम् अस्यां कदाचित् सर्वेऽपि प्राणिनः अन्ये जीविवेशेषाश्च सृष्टिकर्तुः ब्रह्मणः समीपं गत्वा परगुणानां प्रशंसां कुर्वन्तः स्वविषये अतृप्तिं च प्राकटयन् । गर्दभः शृगालः भवितुम् इच्छति, काकः कोकिलः भवितुम् इच्छति, कुक्कुरः मार्जालः भवितुम् इच्छति च । अन्येऽपि प्राणीनः स्वेच्छां प्राकटयन् । यद् इष्टं तद् सञ्जातमपि । किन्तु तस्य परिणामः कः अभवत् इत्येव अस्याः कथायाः कथावस्तु वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) In this story, once all creatures and other living beings went to Brahma, the Creator, praising the qualities of others while expressing dissatisfaction with themselves. The donkey wished to become a jackal, the crow wished to become a cuckoo, and the dog wished to become a cat. Other creatures too expressed their desires. Whatever they wished for was granted. But the consequences of those wishes form the theme of this tale.
#721
October 23 · 4 min
बृहस्पतेः चातुर्यम्
महाराजः नरसिंहः विद्वान् रसिकश्च आसीत् । प्रतिदिनं तस्य आस्थानं प्रति बहवः याचकाः आगत्य स्वकौशलप्रदर्शनं कृत्वा महाराजात् पारितोषिकं प्राप्नुवन्ति स्म । कदाचित् कश्चित् याचकः राजसभाम् आगतः । सः न पण्डितः, न वा कलाकोविदः । धनार्थी आसीत् । सः ज्यौतिषकः इति उक्त्वा महाराजस्य पुरतः उपस्थितः अभवत् । यदा महाराजः नक्षत्राणां नामानि वदतु इति अवदत् तदा केवलं चत्वारि नामानि अवदत् याचकः, तदपि क्रमेण न। आस्थाने स्थितः चतुरः दीनवत्सलः च पण्डितः बृहस्पति: कमपि उपायं कृत्वा याचकाय पारितोषिकं दापितवान् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Narasimha was learned and fond of the arts. Every day, many petitioners came to his court, displayed their talents, and received rewards. One day, a petitioner arrived who was neither a scholar nor an artist—he was simply in need of money. Claiming to be an astrologer, he presented himself before the king. When asked to name the stars, he could mention only four, and not even in order. Then Brihaspati, the wise and compassionate scholar in the court, devised a way so that the petitioner too received a reward.
#720
October 22 · 4 min
किं न उदेति शृङ्गे?
परिश्रमशीलः कृषकः गणपतिः श्रद्धया कृषिं करोति स्म । तस्य गृहे वृषभाः, धेनवः, कुक्कुराः, पालितः मार्जारः च आसन् । तस्य पुत्रः जयन्तः कृषिविज्ञानविषये उच्चविद्याविभूषितः छात्रवृत्तिं सम्पाद्य अमेरिकादेशं गतवान् । संशोधनकार्यसमाप्तेः अनन्तरं सः मुम्बय्याम् उच्चपदस्थः प्रशासनिकः अधिकारी अभवत् । कदाचित् सः ग्रामम् आगत्य गोवत्सं दृष्ट्वा 'एतम् अहं मत्तं पुष्टं च करिष्यामि' इत्युक्त्वा नूतनप्रयोगान् करोति । किन्तु तत् सफलं न भवति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Ganapati, a hardworking farmer, cultivated his land with devotion. His household had oxen, cows, dogs, and even a pet cat. His son Jayanta, highly educated in agricultural science, went to America on a scholarship. After completing his research, he became a senior administrative officer in Mumbai. Once, when he visited the village and saw a calf, he said, ‘I will make this strong and healthy,’ and tried new experiments. But those attempts did not succeed.
#719
October 21 · 2 min
चतुरा वृद्धा
काचित् वृद्धा आसीत् यस्याः केऽपि बान्धवाः न आसन् । सा एकाकिनी वसति स्म । कदाचित् तस्याः दृष्टिशक्तिः क्षीणा अभवत् । अल्पेन एव काले सा किमपि द्रष्टुम् अशक्ता अभवत् । तां द्रष्टुम् आगतः चिकित्सकः दुष्टस्वभावकः आसीत् । सा वृद्धायाः वञ्चनां कर्तुम् अचिन्तयत् । किन्तु एषा वृद्धा अपि चतुरा आसीत् । सः चिकित्सकः वृद्धायाः चातुर्येण न्यायालये दण्डनम् अपि प्राप्तवान् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) There was an old woman who had no relatives and lived alone. One day her eyesight weakened, and soon she became unable to see at all. A physician came to examine her, but he was of wicked nature and planned to deceive her. However, the old woman was clever too. By her wit, the physician was punished in court.
#718
October 20 · 3 min
जीवन्तु शत्रुगणाः
कदाचित् कश्चन छात्रः कक्ष्यायां निद्रां कुर्वन् आसीत् । शिक्षकः यद्यपि तत् न लक्षितवान् तथापि पार्श्वस्थः छात्रः उत्थाय 'एषः निद्रां कुर्वन् अस्ति' इति शिक्षकम् अवदत् । तदा कुपितः शिक्षकः निद्रां कुर्वन्तं छात्रम् उत्थाप्य तस्य कपोले चपेटिकां दत्तवान् । कुपितः दण्डितः छात्रः अन्यं छात्रम् उद्दिश्य प्रतिकारं साधयितुम् ऐच्छत् । कक्ष्यायाः अनन्तरं तयोः मध्ये कलहः जातः । तदा कश्चन शिक्षकः आगत्य दण्डितं छात्रम् उपदिशति । ततः आरभ्यः तौ प्रियस्नेहितौ जातौ । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A student was once sleeping in class. Though the teacher hadn't noticed, another student pointed it out. The teacher became angry, woke the boy, and slapped him. Upset and humiliated, the punished student wanted revenge on the classmate who had reported him. After class, the two got into a fight. A teacher intervened, counselled the punished student, and from that day onward, the two became close friends.
#717
October 19 · 2 min
वास्तविकी भक्तिः
संस्कृतभाषायाः सुप्रसिद्धः शास्त्रज्ञः, कविः अप्पय्यदीक्षितः महान् शिवभक्तः आसीत् । कदाचित् स्वस्य शिवभक्तिं परीक्षितुम् इष्टवान् । लोके प्रसिद्धम् अस्ति यत् मनुष्यः उन्मत्तावस्थायां किमपि निगूहितं न शक्नोति । सः वैद्यविद्याम् अपि जानाति स्म अतः सः द्विविधं रसायनं सज्जीकृतवान् । 'कतिचनघण्टानन्तरं द्वितीयं रसायनंं यच्छन्तु येन अहं पुनरपि स्वस्थः भविष्यामि' इति शिष्यान् अवदत् सः । उन्मत्तावस्थायाम् आगतानां वचनानां क्रमशः योजनेन भगवतः शिवस्य प्रशंसापरकाः पञ्चदश श्लोकाः निर्मिताः अभवन् । तेषां श्लोकानां समूहः एव अग्रे उन्मत्तपञ्चदशी अथवा आत्मार्पणस्तुतिः इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Appayya Dikshita, the renowned Sanskrit scholar and poet, was a great devotee of Lord Shiva. Once, he wished to test the depth of his own devotion. Knowing that a person reveals their true feelings in a state of madness, he prepared two medicines. Before taking the first, he instructed his disciples to give him the second after a few hours to restore his normal state. During his delirium, he spontaneously uttered verses praising Lord Shiva. These were later compiled into fifteen beautiful hymns, now famous as *Unmatta Panchadashi* or *Atmarpana Stuti*.
#716
October 18 · 2 min
गयः
भारतीयेषु 'गया' क्षेत्रं पुण्यक्षेत्रम् इति भावना अस्ति । अत्र च जनाः स्वपितृकार्यं कृत्वा कृतकृत्याः भवन्ति । किं भवन्तः जानन्ति तत् क्षेत्रं 'गयः' इति राक्षसस्य नाम्ना एव विख्यातं जातम् इति । सः दुष्टः राक्षसः सुराणां नराणां च कण्टकप्रायः आसीत् । तर्हि तस्य हननं कथं जातम् ? ‘गया' इति क्षेत्रस्य नामकरणं कथं जातम् ? इति जिज्ञासायाम् इमां स्वारस्यकारीं कथां श्रुण्वन्तु । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Gaya is regarded as one of India's holiest pilgrimage sites, where people perform rites for their ancestors. But did you know that the place is named after a demon called Gaya? He was a powerful demon who troubled both gods and humans. How was he defeated, and how did this sacred place come to bear his name? Listen to this fascinating story to find out.
#715
October 17 · 5 min
विद्या विनयेन शोभते
श्रोणिकनामकः राजा मगधदेशस्य राजगृहनामके नगरे शासनं करोति स्म । तस्य मन्त्री अभयकुलः अत्यतं चतुरः आसीत् । तस्य राजोद्याने कश्चित् सदाफलः महान् आम्रवृक्षः आसीत् । उद्यानात् अनतिदूरे कश्चन चाण्डालः वसति स्म । तस्य गर्भवती पत्नी कदाचित् आम्रफलखादनेच्छां प्रकटितवती । सः अवनामिका उन्नामिका इति विद्याद्वयं जानाति स्म । सः एते विद्ये उपयुज्य राजोद्यानात् आम्रफलानि चोरितवान् । यदा सः चौर्यार्थं गृहीतः जातः तदा मन्त्री उपायेन तस्य विमोचनं कारयति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Shronika ruled from Rajagriha in the kingdom of Magadha. His wise minister, Abhayakula, served him faithfully. Near the royal garden stood a famous mango tree that bore fruit all year round. A poor outcaste's pregnant wife once longed to eat those mangoes. Using two special skills he possessed, the man secretly stole the fruits from the royal garden. When he was caught, the clever minister found a way to save him.
#714
October 16 · 2 min
गोमातुः औदार्यम्
प्रलयकाले सर्वेषामपि चराचरजन्तूनां किमपि आश्रयस्थानम् अपेक्षितं भवति । अतः ते गोमातरं शरणम् अगछन् । भगवतः नारायणस्य पत्नी लक्ष्मीः अन्यं शरणं न गच्छामि इति नितरां गर्विता आसीत् । अन्ते सा कुतूहलेन द्रष्टुं गोलोकम् अगच्छत् । गोमाता निश्चिन्ततया स्थिता आसीत् । साक्षात् भगवान् विष्णुः अपि गोमातुः अङ्गम् आश्रित्य स्थितवान् आसीत् । तत् दृष्टवत्याः लक्ष्म्याः गर्वः अपगतः । सा अपि गोमातरं सम्प्रार्थ्य तस्याः शरीरम् आश्रितवती । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) At the time of the great dissolution, all living beings sought a safe refuge, and they turned to the sacred cow. Goddess Lakshmi, proud that she needed no shelter, later visited Goloka out of curiosity. There she saw that even Lord Vishnu had taken refuge in the divine cow. Realizing her pride, Lakshmi humbly prayed to the cow and sought shelter in her as well.
#713
October 15 · 4 min
अतिलोभात् विनश्यति
पुरातनकाले सञ्जीवनामकः महाराजः पुत्रकामनया बहुकालपर्यन्तं ब्राह्मणान् सेवितवान् । सन्तुष्टाः ब्राह्मणाः नारदमहर्षिं राज्ञे पुत्रदानार्थं प्रार्थितवन्तः । नारदमहर्षिः तत् अङ्गीकृत्य राजानम् अपृच्छत् 'भवान् कीदृशं पुत्रम् इच्छति?' इति । राजा अतिलोभात् 'तादृशं पुत्रं यच्छतु यस्य विष्ठा, मूत्रं, ष्ठीवनं, कफः सर्वमपि सुवर्णमयं स्यात्' इति । तथैव पुत्रः जातः । अल्पेनैव कालेन राज्ञः भाण्डागारं सुसंवृद्धम् । किन्तु कदाचित् चोराः तं राजकुमारम् अपहृत्य नीतवन्तः । ते यद्यपि बहुसुवर्णं प्राप्तवन्तः तथापि अन्ते तं राजभयात् मारितवन्तः । अतः वदन्ति 'अतिलोभात् विनश्यति' इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Long ago, King Sanjiva served many sages for years, praying for a son. Pleased with him, they requested Sage Narada to grant the king's wish. When Narada asked what kind of son he desired, the king, driven by greed, wished for a son whose every bodily waste would turn into gold. His wish was fulfilled, and soon the royal treasury overflowed with wealth. But one day, thieves kidnapped the prince. Though they gained much gold, they eventually killed him out of fear of being caught. Thus, the story teaches the timeless lesson: excessive greed leads to destruction.
#712
October 14 · 5 min
आत्मानन्दः
रोहिदासनामा कश्चन चर्मकारः पादरक्षाणां निर्माणं कृत्वा ताः विक्रीय जीवनं करोति स्म । महान् हरिभक्तः सः पादरक्षानिर्माणसमयेऽपि हरिनाम जपित्वा सर्वदा आनन्देन तिष्ठति स्म । तस्य शिष्यः चिन्तयति स्म यत् 'एतेन ज्ञानिना एतादृशं क्षुद्रं कार्यं न करणीयम्' इति । अतः सः गुरोः दारिद्र्यं दूरीकर्तुम् कञ्चन निकषं ददाति यस्य स्पर्शेन अयोमयानि वस्तूनि सुवर्णमयानि भवति । किन्तु रोहिदासः तस्य उपयोगं न करोति । तस्य कारणम् अपि उत्तमतया विवृणोति शिष्याय । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Rohidas was a humble cobbler who earned his living by making and selling footwear. A devoted devotee of Lord Hari, he joyfully chanted God's name even while working. His disciple felt that such a wise saint should not live in poverty, so he offered him a magical touchstone that could turn iron into gold. But Rohidas refused to use it and beautifully explained to his disciple why true wealth lies in contentment and devotion.
#711
October 13 · 3 min
परिणामे भयङ्करः
कश्चन कलारसिकः काव्यप्रियः च महाराजः आसीत् । कदाचित् मगधदेशात् काव्यं श्रावयितुम् अस्य महाराजस्य आस्थानम् आगतवान् । यद्यपि सः उत्तमः कविः तथापि तस्य एकः दुरभ्यासः आसीत् यत् सः काव्यश्रावणसमये पुनःपुनः करतलयोः कण्डूयनं करोति स्म । तदपि सः तावद्वारं करोति स्म यत् काव्यश्रोतारः तेन जुगुप्साम् अनुभवेयुः । महाराजः तस्य काव्यं श्रुत्वा तं दुरभ्यासं दूरीकर्तुम् उपायमेकं करोति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A king who deeply loved poetry and the arts once invited a poet from Magadha to recite his verses. Though the poet was highly talented, he had an unpleasant habit of constantly scratching his palms while reciting, making the audience uncomfortable. After appreciating his poetry, the king devised a clever way to help the poet overcome this bad habit.
#710
October 12 · 2 min
केतक्याः पतनम्
केतकी कदाचित् ब्रह्मणा सह मिलित्वा शिवस्य अन्वेषणविषये असत्यवचनं कथयति । कुपितः शिवः तां शप्तवान् यत् 'इतः परं मम पूजायां तव उपयोगः न भविष्यति' इति । अतः एव तदाप्रभृति शिवस्य पूजार्थं केतकी न उपयुज्यते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, the Ketaki flower falsely supported Brahma during the search for Lord Shiva's true form. Angered by this, Lord Shiva cursed the flower, declaring that it would never again be used in His worship. That is why the Ketaki flower is traditionally not offered to Lord Shiva.
#740
October 11 · 4 min
रोगनिदानम्
यद्यपि महाराजः अभिनवसेनः समीचीनतया शासनं करोति स्म तथापि सः केषुचित् विषयेषु हठशीलः आसीत् । सः तिन्त्रिणीप्रियः आसीत् । अतः राज्ये यत्र यत्र निम्बवृक्षाः आसन् तान् सर्वान् कर्तयित्वा तेषां स्थाने तिन्त्रिणीवृक्षान् आरोपितवान् । गच्छता कालेन बहवः जनाः कुष्ठरोगपीडिताः जाताः । महाराजः अपि कुष्ठरोगपीडितः जातः । अन्यदेशात् आगतः वैद्य रोगस्य कारणं ज्ञातवान् किन्तु महाराजभयात् किमपि न अवदत् । तत्स्थाने सः केनोपायेन रोगस्य कारणं किम् इति दर्शयति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Abhinavasena ruled well, though he was stubborn in some matters. He loved tamarind trees, so he ordered all neem trees in the kingdom to be cut and replaced with tamarind. Over time, many people developed leprosy, and the king himself was afflicted. A physician from another land discovered the cause but, fearing the king, did not speak directly. Instead, he devised a way to show the king the true reason for the disease.

Showing 1–20 of 99 episodes