Kids & FamilyStories for KidsReligion & SpiritualityHinduism

बालमोदिनी

सम्भाषणसन्देशः

सम्भाषणसन्देशः इति संस्कृतमासिकपत्रिका (https://sambhashanasandesha.in) । एतस्यां पत्रिकायां प्रकाशिताः लेखाः, कथाः, बालकथाः, वार्ताः इत्यादिकं सर्वम् अपि सरलसंस्कृतेन एव प्रकाश्यते । तत्रत्याः “बालमोदिनी”नामिकाः बालकथाः अत्र प्रसार्यन्ते । अतः अस्याः शृङ्खलायाः नाम अपि “बालमोदिनी” एव । लघु गात्रं, सरला भाषा च कथानां विशेषः । प्रत्येकं कथा काञ्चित् नीतिं बोधयति । बालकथाः आबालवृद्धं सर्वेषां प्रियाः । संस्कृतेन ताः श्रोतुम् उपलब्धाः भवन्तु इति एषः प्रयत्नः श्रोतृभ्यः अवश्यं रोचेत इति विश्वासः । संस्कृतक्षेत्रे संस्कृतेन पॉड्कास्ट् क्रियमाणाः एताः प्रप्रथमाः कथाः इति सगौरवम् उद्घोष्यते ।

Sambhashana Sandesha is a Sanskrit monthly magazine (https://sambhashanasandesha.in). The articles, stories, children's stories, news, and other content published in this magazine are all presented in simple Sanskrit. Among these, the children's stories titled “Balamodini” are featured. The series is named “Balamodini” as well. The hallmark of these stories is their short length and simple language. Each story imparts a specific moral lesson. Children’s stories are cherished by everyone, young and old alike. It is believed that listeners will appreciate this effort to make these stories available in Sanskrit. These are the first stories to be podcasted in the Sanskrit language within this field.

Play

Open in

60 episodes
daily
Avg 3 min
Sanskrit

Episodes 60

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

#690
Yesterday · 3 min
नाम्नः माहात्म्यम्
श्रीरामस्य लङ्काभियानसमयः । नलनिलयोः मार्गदर्शने सागरे सेतुनिर्माणम् आरब्धम् । सुविशालेषु प्रस्तरखण्डेषु रामनाम विलिख्य स्थापनेन ते जले अनिमग्नाः सन्तः स्थिरतया तिष्ठन्ति स्म । तत् दृष्ट्वा श्रीरामः सागरतटे कार्यरतेभ्यः वानरेभ्यः किञ्चित् दूरं गतवान् । भूम्याः एकां शिलाम् उन्नीय तां सागरजले निक्षिप्तवान् । आश्चर्यम् ! शिला तु पूर्णतया सागरजले निमग्ना जाता । एतत् सर्वं दृष्टवान् हनूमान् एवं कथयति "प्रभो ! अस्य एषः एव अर्थः यत् भवान् यं त्यजति तस्य पतनं निश्चितमेव" इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) During Lord Rama's campaign to Lanka, Nala and Nila began building a bridge across the ocean. Huge stones inscribed with Rama's name floated steadily on the water. Seeing this, Lord Rama quietly picked up a stone and threw it into the sea. To everyone's surprise, it sank immediately. Watching this, Hanuman smiled and said, "Lord, this teaches us one truth—whoever is abandoned by You is certain to fall".
#689
Monday · 4 min
अनन्यशरणत्वम्
नन्दनृपतिः मगधदेशे पाटलीपुत्रे शासनं कुर्वन् आसीत् । चाणक्यः चन्द्रगुप्तस्य साहाय्येन पाटलीपुत्रं वशीकर्तुं प्रयत्नं कुर्वन् आसीत् । नन्दनृपतिः अपि चाणक्यं चन्द्रगुप्तं च निग्रहीतुं सर्वत्र सैनिकान् नियुक्तवान् आसीत् । कदाचित् अरण्यमार्गे चाणक्यचन्द्रगुप्तौ गच्छन्तौ आस्ताम् । कश्चन नन्दनृपतिसैनिकः तयोः अनुधावनं कृतवान् । तौ पादचारिणौ, सः सैनिकः अश्वारूढः । अतः चाणक्यः कञ्चन उपायम् कृत्वा आत्मानं चन्द्रगुप्तं च रक्षितवान् । सः उपायः कथायां विवृतः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Nanda was ruling Magadha from Pataliputra. Chanakya, with the help of Chandragupta, was trying to overthrow him. To stop them, King Nanda had deployed soldiers everywhere. One day, as Chanakya and Chandragupta were walking through a forest, one of Nanda's soldiers chased them on horseback. Though they were on foot, Chanakya used a clever trick to save them both. What was his plan? Listen to the story to find out.
#688
Sunday · 2 min
रागिणां कीदृशी गतिः
कश्चन महान् कृपणः वणिक् आसीत् । सः आदिनम् आपणे कार्यं करोति स्म । तेन बहु धनं सम्पादितम् आसीत् । स्वीये वार्धके अशीतितमे वर्षे सः अतीव रुग्णः आसीत् । तस्य अन्तकाले सर्वे गृहजनाः तं परितः स्थितवन्तः आसन् । तान् सर्वान् दृष्ट्वा सः वृद्धः किं पृष्टवान् जानन्ति वा ? "सर्वे अत्र सन्ति चेत् आपणे कः अस्ति ?” इति । अहो ! रागिणां कीदृशी गतिः यत् ते अन्तकालेऽपि न मुञ्चति संसारे मोहम् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) There was a wealthy merchant who was extremely miserly. He worked in his shop every day and earned a great deal of money. In his old age, when he was eighty years old, he became seriously ill. As he lay on his deathbed, all his family members gathered around him. Do you know what he asked them? He said, "If everyone is here, then who is at the shop?" Such is the attachment of worldly people. Even at the moment of death, they are unable to let go of their attachment to worldly possessions.
#687
Saturday · 4 min
धूर्तः वृद्धः
कस्मिंश्चित् ग्रामे कश्चन धूर्तः वृद्धः निवसति स्म । आजीवनं तेन तत्रत्याः ग्रामीणाः नानाप्रकारेण पीडिताः वञ्चिताः च । कदाचित् सः सन्निपातज्वरेण ग्रस्तः जातः । चिकित्सा व्यर्था जाता इत्यतः सः आसन्नमरणः जातः । तदा सः पुत्रम् आहूय किमपि कर्णे अवदत् । ततः यत् प्रवर्तते तेन ज्ञायते यत् सः वृद्धः कियान् धूर्तः अस्ति इति । सः मरणकाले अपि ग्रामीणान् कथं पीडितवान् इति कथायाः वस्तु वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) In a certain village lived a cunning old man. Throughout his life, he had troubled and cheated the villagers in many ways. One day, he was struck by a severe fever. As all medical treatment failed, he realized that death was near. He then called his son and whispered something into his ear. What happened next revealed just how crafty the old man really was. The story tells how, even at the time of his death, he managed to trouble the villagers once again.
#686
Friday · 10 min
प्रतीक्षा
ईश्वरः मनुष्येण क्रियमाणं धर्मम् अधर्मं, न्याय्यम् अन्याय्यं च सर्वं जानाति । तदनुसारमेव तेभ्यः शुभाशुभफलानि ददाति । ईश्वरस्य मानदण्डं ज्ञातुं मनुष्याः न शक्नुवन्ति । किन्तु मनुष्यः चिन्तयति यत् ईश्वरस्य कर्माणि सर्वाणि मानवानुगुणानि भवन्ति इति । कथा इयम् उक्तानां तत्त्वानाम् उत्तमम् उदाहरणं वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) God knows every good and bad deed, every righteous and wrong action performed by people. He gives the results accordingly. Humans cannot understand God's way of judging. Yet, people often think that God acts according to human standards. This story is a wonderful example of this truth.
#685
Thursday · 4 min
आत्मघातिका प्रशंसा
गुणाकारः नाम कश्चन शिल्पकारः यः स्वकलायाम् अतीव निपुणः आसीत् । मनुष्यस्य मूलशरीरं यथा अस्ति तादृशीमेव प्रतिमां सः निर्माति । कदाचित् गुणाकारः जौतिषिकस्य समीपं गत्वा स्वस्य जन्मपत्रिकां दर्शयित्वा आयुष्यविषयम् अपृच्छत् । तदा सूक्षमतया परिशील्य अस्मिन् शुक्रवासरे पुनश्च अग्रिमशुक्रवासरे च मृत्युयोगः अस्ति इति अवदत् जौतिषिकः । कमपि परिहारं सूचयतु इति यदा गुणाकारः अपृच्छत् तदा जौतिषिकः एकम् उपायं सूचयति । सः उपायः कः ? उपायः सफलः भवति वा ? इति ज्ञातुं सम्पूर्णां कथां शृण्वन्तु । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Gunakara was a sculptor who was highly skilled in his art. He could create statues that looked exactly like real people. One day, he went to an astrologer with his horoscope and asked about his lifespan. After carefully examining it, the astrologer said that there was a danger of death on that Friday and again on the following Friday. Gunakara then asked if there was any remedy. The astrologer suggested one. What was the remedy? Did it work? Listen to the full story to find out.
#684
September 16 · 2 min
ईश्वरः सर्वव्यापी
तिरुपादः कश्चन महान् शिवभक्तः । अथ कदाचित् दूरस्थं किञ्चन मन्दिरम् अगच्छत् । वयोवृद्धः सः यात्राक्लेशेन मन्दिरसोपाने एव शयितवान् । प्रभाते यदा अर्चकः आगतः तं वृद्धं दृष्ट्वा कुपितः सन् अभिषेकपात्रात् जलं स्वीकृत्य तिरुपादस्य मुखे अक्षिपत् । जागरितं तिरुपादम् अर्चकः तर्जयति । 'निश्चलौ ममं पादौ तत्र स्थापयतु यत्र ईश्वरः न स्यात् । यदा निश्चलत्वम् अपगच्छेत् तदा अहम् उत्थाय गमिष्यामि' इति तुरुपादः अवदत् । यदा अर्चकः तस्य पादौ गृहीत्वा अन्यत्र स्थापितवान् तदा तत्र अकस्मात् शिवलिङ्गम् आविर्भूतम् । एतस्मात् अर्चकः ज्ञातवान् यत् एषः तिरुपादः सामान्यः न इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Tirupada was a great devotee of Lord Shiva. Once, while visiting a distant temple, the elderly devotee became tired and slept on the temple steps. The next morning, the priest became angry on seeing him there and threw water from the worship vessel onto his face to wake him up. Tirupada calmly replied, “Please place my feet where God is not present, and I will move.” When the priest lifted his feet and placed them elsewhere, a Shiva linga suddenly appeared at that spot. Realizing this miracle, the priest understood that Tirupada was no ordinary person.
#683
September 15 · 3 min
विचक्षणस्य गुरोः विलक्षणः शिष्यः
महाप्राज्ञः प्रज्ञाचक्षुः दण्डिवरेण्यः मधुरानगर्यां निवसति स्म । कदाचित् कश्चन युवा संन्यासी तदीयं कुटीरम् आगछत् । तस्य नाम आसीत् दयानन्दः । सरस्वतादयः ग्रन्थाः अपि पठिताः आसीत् तेन । 'यदि मम अनुशासनम् इष्यते तर्हि तान् अनार्षान् ग्रन्थान् यमुनायां प्रवाह्य अत्र आगम्यताम्' इति गुरुः अवदत् । तथैव अकरोत् सः संन्यासी । सन्तुष्टः गुरुः दयानन्दस्य पाठम् आरब्धवान् । सकृत् द्विः वा श्रुतं पाठं स्मृतिपथे स्थापयति स्म सः । सः शिष्यः एव आर्यसमाजस्य संस्थापकः दयानन्दसरस्वतीमहर्षिः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) The great blind scholar Dandi Swami lived in Mathura. One day, a young monk named Dayananda Saraswati came to him. Dayananda had already studied many books. The teacher told him that if he truly wished to become his student, he should throw those non-Vedic books into the Yamuna River and then return. Dayananda obeyed. Pleased with his dedication, the teacher began teaching him. Dayananda had an excellent memory and could remember lessons after hearing them only once or twice. This devoted student later became the founder of the Arya Samaj.
#682
September 14 · 4 min
उपदेशवचनमात्रस्य पालनम्
नामदेवमहाराजः कदाचित् तीर्थाटनं कुर्वन् राजधानीं अगच्छत् । तत्र तस्य उपदेशं श्रोतुं कश्चन चोरः अपि आगतवान् आसीत् । सः नामदेवम् उपसर्प्य 'अहम् उत्तमं जीवनं कर्तुम् इच्छामि किन्तु यदि चौर्यवृत्तिं परित्यज्येयं तर्हि जीवनं कष्टकरं भवेत्' इति । तदा नामदेवः अवदत् 'जीवनाधारभूतां चौर्यवृत्तिं मा त्यजतु । किन्तु सत्यकथनव्रतं पालयतु' इति । ततः तेन परिपालितेन सत्यव्रतकथानेन राज्ञः आस्थाने मन्त्रिपदम् अपि प्राप्नोत् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, while travelling on a pilgrimage, Saint Namdev visited a capital city. A thief came to hear his teachings and said that he wanted to live a better life but could not give up stealing because it was his livelihood. Namdev advised him not to leave his profession immediately, but to always speak the truth. By faithfully following this vow of truthfulness, the thief gradually transformed his life and eventually earned the position of a minister in the king’s court.
#681
September 13 · 3 min
यथा वेषः तथा आचारः
कदाचित् कश्चन बहुरूपः भोजराजस्य आस्थानम् आगत्य उदरपूरणाय पञ्चरूप्यकाणि अयाचत । किन्तु राजा वदति यत् 'अहं दानं न करोमि । कलाकारान् पुरस्करोमि । कापि कला यदि भवति स्यात् तर्हि सा दर्श्यताम्' इति । बहुरूपेण दिनत्रयं सन्यासिवेषः प्रभावितया दर्शितः । यदा राजा आगत्य लक्षं सुवर्णनाणकानि समर्पितवान् चेदपि सन्यासिवेषधारी बहुरूपः नेत्रे न उद्घाटितवान् । वेषानुगुणं व्यवहरणीयम् इति धिया तत् धनं तुच्छत्वेन परिगणितम् आसीत् तेन । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, a performer came to King Bhoja's court and asked for five rupees for food. The king replied that he did not give charity but rewarded talent, and asked him to show his skill. The performer then acted as a saint for three days so convincingly that everyone was impressed. Even when the king offered him a lakh of gold coins, he did not open his eyes. Staying true to the role of a saint, he treated the wealth as worthless.
#680
September 12 · 2 min
सैनिकेषु उत्साहवर्धनाय
सेतुं निर्माय समुद्रम् अतिक्रम्य वानरैः सह लङ्कासमीपे श्रीरामः उपस्थितः यत् तस्मात् नितरां चिन्ताक्रान्तः आसीत् रावणः । कथम् एतत् सम्भवम् इति पृष्टे मन्त्री अवदत् 'वानराः शिलानाम् उपरि रामनाम लिखित्वा ताः शिलाः समुद्रे अक्षिपन् । रामनामबलात् ताः प्लवमानाः जाताः' इति । सन्धिप्रस्तावः एव वरम् इत्यपि अवदत् मन्त्री । कथञ्चित् सैनिकेषु आत्मविश्वासः पूरणीयः इति विचिन्त्य सः एकं तन्त्रम् आश्रितवान् । किं तत् तन्त्रं, तेन सैनिकेषु उत्साहः प्रवृद्धः वा इति सर्वम् इमां स्वारस्यकारीं कथां श्रुत्वा जानीयाम । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) When Rama reached Lanka with his army after crossing the sea, Ravana became worried. A minister explained that the monkeys had made stones float by writing Rama’s name on them and advised Ravana to seek peace. Instead, Ravana used a clever trick to boost his soldiers’ confidence. This story tells what that trick was and whether it succeeded.
#679
September 11 · 3 min
तृप्तिः अवलम्बते मनस्सन्तिष्टिम्
भगवान् बुद्धस्य प्रवचनं श्रोतुं बहवः जनाः आगच्छन्ति स्म । प्रतिदिनं जनाः स्वकष्टकथां श्रावयन्ति स्म । अथ कदाचित् कस्यचन शिष्यस्य मनसि अयं विचारः आगतः यत् तस्मिन् नगरे सुखी सन्तृप्तः वा किं कोऽपि नास्ति ? इति । यदा सः स्वस्य विचारं बुद्धस्य पुरतः प्रस्तौति तदा बुद्धः केनचित् निर्दर्शनेन दर्शयति कथं कश्चन भृतकः परमसुखी अस्ति इति । शिष्येण अवगतं यत् जीवने तृप्तिः तु मनस्सन्तुष्टिम् अवलम्बते, न तु धनादिकम् इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Many people used to come to listen to the teachings of Gautama Buddha. Every day, they would speak about their problems and sorrows. One day, a disciple wondered whether there was even a single happy and content person in the city. When he shared this thought with Buddha, Buddha showed him, through an example, that a simple servant was truly happy. The disciple then understood that real happiness comes from contentment of the mind, not from wealth or possessions.
#678
September 10 · 3 min
याचच्छक्यम् एतस्मिन् जन्मनि
पूर्वं कदाचित् टोकियोनगरे प्रयागविश्वविद्यालयस्य डा. आर् के त्रिवेदीवर्यस्य भाषणानन्तरं कश्चन वयोवृद्धः तं चायपानानार्थं गृहम् अनयत् । सः वयोवृद्धः वेदानां विषये, संस्कृतग्रन्थानां विषये च बहून् प्रश्नान् अपृच्छत् । किन्तु त्रिवेदीवर्येण कस्यापि उत्तरं दातुं न शक्तम् । ततः ज्ञातं यत् सः ८५ वर्षीयः वयोवृद्धः संस्कृतस्य अध्ययनम् आरब्धवान् इति । 'एतस्मिन् जन्मनि यावत् शक्यं तावत् अध्ययनं करिष्यामि । शिष्टस्य अध्ययनं करिष्यामि अग्रिमे जन्मनि' इति अवदत् सः वयोवृद्धः । तस्य संकल्पं श्रुत्वा त्रिवेदीवर्यः आश्चर्येण स्तब्धः जातः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, after a lecture in Tokyo, Dr. R. K. Trivedi of Prayag University was invited to an elderly man's house for tea. The old man asked many questions about the Vedas and Sanskrit texts, but Dr. Trivedi could not answer them all. Later, he learned that the 85-year-old man had only recently begun studying Sanskrit. The old man said, “I will learn as much as I can in this lifetime and continue the rest in my next life.” Hearing his determination, Dr. Trivedi was amazed.
#677
September 9 · 4 min
दीनसेवा एव देवीसेवा
पूर्वं कश्चन सन्तानहीनः राजा आसीत् । अथ कदाचित् दुःखम् अनुभवन्तं राजानं 'राजधानीतः अनतिदूरे कश्चन वटवृक्षः अस्ति इति मन्त्री अवदत् । तत्र वसन्ती देवी पूज्येत तर्हि भवतः इष्टम् अवश्यं सिद्ध्येत्' इति मन्त्री अवदत् । ततः राजा कथं देव्याः पूजनं करोति, कथं दीनसेवा एव देवीसेवा इति ज्ञातं तेन इत्येव कथायाः वस्तु वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Long ago, there was a king who had no children and was very sad. One day, his minister told him about a banyan tree near the capital where a goddess was believed to live. The minister said that if the king worshipped the goddess, his wish would be fulfilled. The story tells how the king worshipped the goddess and eventually learned that serving the poor and needy is the true worship of God.
#676
September 8 · 3 min
लक्ष्यपथे बधिरता
कदाचित् मण्डूककुलेन स्पर्धा आयोजिता । समुच्चस्य स्तम्भस्य शिखरं यः आदौ प्राप्नुयात् सः विजयी भवेत् इति निर्णीतम् । बहवः मण्डूकाः अल्पस्य भागस्य आरोहणमात्रेण एव पतिताः अभवन् । किन्तु कश्चन लघुकायः मण्डूकः मन्दं मन्दं स्तम्भस्य आरोहणम् आरब्धवान् । अन्ये मण्डूकानां मुखात् नैराशपूर्णानि वचनानि निर्गतानि । तथापि सः निरन्तरम् अग्रे अगच्छत् लक्ष्यं च प्राप्तवान् । अन्ते ज्ञातं यत् सः मण्डूकः बधिरः इति । लक्ष्यैकदृष्टिः निरन्तरप्रयत्नः च तस्य साफल्यस्य कारणं जातम् । लक्ष्यपथे अस्माभिः अपि नैराश्यपूर्णानां वचनानां विषये बधिरता अवलम्बनीया । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, a frog competition was held. The frog that first reached the top of a tall pillar would be the winner. Many frogs fell after climbing only a short distance. A small frog slowly continued climbing while the others discouraged him with negative comments. Yet he kept moving forward and finally reached the top. In the end, it was discovered that the frog was deaf. His success came from his focus on the goal and his constant effort. The story teaches us to ignore discouraging words and stay focused on our goals.
#675
September 7 · 6 min
नन्दिनः प्रमादः
इयं तु चिरपरिचिता एव कथा । शिवेन नन्दी उक्तः आसीत् यत् मानवैः कृषिकार्यं करणीयं, द्विवारं स्नानं कर्तव्यम्, एकवारं भोक्तव्यम् इति । किन्तु नन्दिना प्रमादः आचरितः । सः आगत्य मानवान् विपरीतम् अवदत् 'भवद्भिः कृषिकार्यं कृत्वा दिने द्विवारं भोक्तव्यम्, एकवारं स्नानं कर्तव्यम्' इति । प्रतिदिनं द्विवारं भोजनं कृतम् इत्यतः तैः जनितं धान्यम् अल्पेनैव कालेन समाप्तम् अभवत् । यदा शिवेन नन्दिनः प्रमादः ज्ञातः तदा सः नन्दिनं दण्डितवान् यत् तस्य कुले जाताः वृषभाः मानवानां कृषिकार्ये सहायाः भूत्वा क्षेत्राणि कर्षेयुः इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) This is a well-known story. Lord Shiva told Nandi to inform humans that they should farm, bathe twice a day, and eat once a day. But Nandi made a mistake and told them the opposite: to farm, eat twice a day, and bathe once a day. Because people ate more, their grain was quickly used up. When Shiva learned of Nandi’s mistake, he punished him by declaring that bulls born in Nandi’s lineage would help humans by ploughing their fields.
#674
September 6 · 3 min
शिलाखण्डायते स्पर्शमणिः अपि
कदाचित् परशुरामभागवता स्पर्शमणिः लब्धः । गृहम् आगत्य पत्न्यै अयच्छत् । सख्याः नामदेवस्य पत्न्याः गृहे महती निर्धनता अस्ति इति कारणतः सा सख्यै 'अपेक्षितप्रमाणेन सुवर्णं प्राप्य मणिं प्रत्यर्प्यताम्' इत्युक्त्वा मणिम् अयच्छत् । सखी मणेः साहाय्येन सुवर्णं प्राप्य तं विक्रीय तण्डुलादिकम् आनीय पाकं सज्जीकृतवती । प्रवृत्तं सर्वं ज्ञात्वा नामदेवः दुराशामूलं मणिं नद्यां क्षिप्तवान् । तत् ज्ञात्वा यदा भगवान् मणिं प्रत्यर्पयितुम् अवदत् तदा नामदेवः नदीजले हस्तं प्रसार्य कञ्चित् शिलाखण्डम् उपरि आनीतवान् । शिलाखण्डस्य स्पर्शनेन तीरे पतितः अयोदण्डः सुवर्णखण्डः जातः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Parashurama received a philosopher’s stone and gave it to his wife, who lent it to Namdev’s poor wife. She used it to obtain gold and buy food. When Namdev learned of this, he threw the stone into the river, considering it a source of greed. Later, when he was asked to return the stone, he simply picked up an ordinary stone from the river. When it touched an iron rod lying on the bank, the rod turned into gold, showing Namdev’s spiritual power.
#673
September 5 · 2 min
असदृशं देशप्रेम
वयं सर्वे महापुरुषं सुभाषचन्द्रं जानीमः एव । लघुनि एव वयसि देशप्रेम्णा, धर्मप्रेम्णा च सम्पन्नः आसीत् सः । आङ्ग्लमाध्यमशालायां पठन् अपि सः सूट् बूट् इत्यादिकं परित्यज्य भारतीयां वेष्टीं, युतकं, शिरस्त्रं च धर्तुम् आरब्धवान् । अपि च सः सर्वान् सहपाठिनः प्रेरयित्वा भारतीयेषु विद्यालयेषु प्रवेशितवान्, स्वयं च प्रविष्टवान् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) We all know the great leader Subhas Chandra Bose. Even at a young age, he was filled with love for his country and his religion. Although he studied in an English-medium school, he gave up wearing Western clothes such as suits and boots and started wearing traditional Indian dress. He also inspired his classmates to leave their schools and join Indian-run schools, and he did the same himself.
#672
September 4 · 5 min
स्पर्शमणितः अपि श्रेष्ठम्
कश्चन स्वाभिमानी शास्त्रज्ञः च ब्राह्मणः गर्वं प्रदर्शयतः धनिकान् दृष्ट्वा 'मया अपि प्रभूतं सुवर्णं सम्पादनीयम्' इति विचिन्त्य द्वादशवर्षाणि कठोरं तपः आचरितवान् शिवं तोषययितुम् । शिवः सन्तुष्टः भूत्वा तस्य स्वप्ने प्रत्यक्षीभूय 'वरः याच्यताम्' इति अवदत् । 'स्पर्शमणिं प्राप्तुम् इच्छामि' इति अवदत् ब्राह्मणः । क्षणं विचिन्त्य शिवः 'तस्य प्राप्त्यर्थं वृन्दावने यमुनातीरे वसन्तं सनातनगोस्वामिमुनिम् उपसर्प्य पृच्छतु । सः दास्यति' इति अवदत् । तत्र गत्वा ब्राह्मणेन स्पर्शमणितः अपि श्रेष्ठं वस्तु अस्ति इति ज्ञातम् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A proud and learned Brahmin wanted to become wealthy after seeing rich people showing off their riches. To please Lord Shiva, he performed severe penance for twelve years. Pleased with him, Shiva appeared in his dream and asked him to choose a boon. The Brahmin asked for the philosopher’s stone (a magical stone that turns iron into gold). Shiva told him to meet the sage Sanatana Goswami, who lived on the banks of the Yamuna in Vrindavan. When the Brahmin met the sage, he learned that there was something far more valuable than the philosopher’s stone.
#671
September 3 · 3 min
विचित्रा अपेक्षा
वीरपुरस्य राजा जयसिंहः शान्तिप्रियः प्रजावत्सलः च आसीत् । तस्य देशः सम्पत्समृद्धः आसीत् । प्रतिवेशी राजा विजयसिंहः युद्धप्रियः । तस्य सैन्यं महत् आसीत् । कदाचित् विजयसिंहः स्वस्य सामन्तत्वम् अङ्गीकर्तुं जयसिंहाय वार्तां प्रेषयति । जयसिंहः चिन्ताक्रान्तः जातः । किन्तु तस्य मन्त्री सुबुद्धिः तं सान्त्वयन् 'अहम् उपायेन कार्यं साधयिष्यामि' इति उक्त्वा विजयसिंहस्य आस्थानं प्रति गच्छति । तत्र उपायेन विजयसिंहं पराजयते । विजयसिंहः अपि युद्धविचारं परित्यजति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Jayasimha of Virapura was peace-loving and cared deeply for his people. His kingdom was prosperous. The neighboring king, Vijayasimha, loved war and had a large army. One day, he demanded that Jayasimha accept his rule. Jayasimha became worried, but his wise minister, Subuddhi, assured him that he would solve the problem. He went to Vijayasimha's court and cleverly defeated him through strategy. As a result, Vijayasimha gave up his plans for war.

Showing 1–20 of 60 episodes