Kids & FamilyStories for KidsReligion & SpiritualityHinduism

बालमोदिनी

सम्भाषणसन्देशः

सम्भाषणसन्देशः इति संस्कृतमासिकपत्रिका (https://sambhashanasandesha.in) । एतस्यां पत्रिकायां प्रकाशिताः लेखाः, कथाः, बालकथाः, वार्ताः इत्यादिकं सर्वम् अपि सरलसंस्कृतेन एव प्रकाश्यते । तत्रत्याः “बालमोदिनी”नामिकाः बालकथाः अत्र प्रसार्यन्ते । अतः अस्याः शृङ्खलायाः नाम अपि “बालमोदिनी” एव । लघु गात्रं, सरला भाषा च कथानां विशेषः । प्रत्येकं कथा काञ्चित् नीतिं बोधयति । बालकथाः आबालवृद्धं सर्वेषां प्रियाः । संस्कृतेन ताः श्रोतुम् उपलब्धाः भवन्तु इति एषः प्रयत्नः श्रोतृभ्यः अवश्यं रोचेत इति विश्वासः । संस्कृतक्षेत्रे संस्कृतेन पॉड्कास्ट् क्रियमाणाः एताः प्रप्रथमाः कथाः इति सगौरवम् उद्घोष्यते ।

Sambhashana Sandesha is a Sanskrit monthly magazine (https://sambhashanasandesha.in). The articles, stories, children's stories, news, and other content published in this magazine are all presented in simple Sanskrit. Among these, the children's stories titled “Balamodini” are featured. The series is named “Balamodini” as well. The hallmark of these stories is their short length and simple language. Each story imparts a specific moral lesson. Children’s stories are cherished by everyone, young and old alike. It is believed that listeners will appreciate this effort to make these stories available in Sanskrit. These are the first stories to be podcasted in the Sanskrit language within this field.

Play

Open in

74 episodes
daily
Avg 3 min
Sanskrit

Episodes 74

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

#684
September 16 · 2 min
ईश्वरः सर्वव्यापी
तिरुपादः कश्चन महान् शिवभक्तः । अथ कदाचित् दूरस्थं किञ्चन मन्दिरम् अगच्छत् । वयोवृद्धः सः यात्राक्लेशेन मन्दिरसोपाने एव शयितवान् । प्रभाते यदा अर्चकः आगतः तं वृद्धं दृष्ट्वा कुपितः सन् अभिषेकपात्रात् जलं स्वीकृत्य तिरुपादस्य मुखे अक्षिपत् । जागरितं तिरुपादम् अर्चकः तर्जयति । 'निश्चलौ ममं पादौ तत्र स्थापयतु यत्र ईश्वरः न स्यात् । यदा निश्चलत्वम् अपगच्छेत् तदा अहम् उत्थाय गमिष्यामि' इति तुरुपादः अवदत् । यदा अर्चकः तस्य पादौ गृहीत्वा अन्यत्र स्थापितवान् तदा तत्र अकस्मात् शिवलिङ्गम् आविर्भूतम् । एतस्मात् अर्चकः ज्ञातवान् यत् एषः तिरुपादः सामान्यः न इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Tirupada was a great devotee of Lord Shiva. Once, while visiting a distant temple, the elderly devotee became tired and slept on the temple steps. The next morning, the priest became angry on seeing him there and threw water from the worship vessel onto his face to wake him up. Tirupada calmly replied, “Please place my feet where God is not present, and I will move.” When the priest lifted his feet and placed them elsewhere, a Shiva linga suddenly appeared at that spot. Realizing this miracle, the priest understood that Tirupada was no ordinary person.
#683
September 15 · 3 min
विचक्षणस्य गुरोः विलक्षणः शिष्यः
महाप्राज्ञः प्रज्ञाचक्षुः दण्डिवरेण्यः मधुरानगर्यां निवसति स्म । कदाचित् कश्चन युवा संन्यासी तदीयं कुटीरम् आगछत् । तस्य नाम आसीत् दयानन्दः । सरस्वतादयः ग्रन्थाः अपि पठिताः आसीत् तेन । 'यदि मम अनुशासनम् इष्यते तर्हि तान् अनार्षान् ग्रन्थान् यमुनायां प्रवाह्य अत्र आगम्यताम्' इति गुरुः अवदत् । तथैव अकरोत् सः संन्यासी । सन्तुष्टः गुरुः दयानन्दस्य पाठम् आरब्धवान् । सकृत् द्विः वा श्रुतं पाठं स्मृतिपथे स्थापयति स्म सः । सः शिष्यः एव आर्यसमाजस्य संस्थापकः दयानन्दसरस्वतीमहर्षिः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) The great blind scholar Dandi Swami lived in Mathura. One day, a young monk named Dayananda Saraswati came to him. Dayananda had already studied many books. The teacher told him that if he truly wished to become his student, he should throw those non-Vedic books into the Yamuna River and then return. Dayananda obeyed. Pleased with his dedication, the teacher began teaching him. Dayananda had an excellent memory and could remember lessons after hearing them only once or twice. This devoted student later became the founder of the Arya Samaj.
#682
September 14 · 4 min
उपदेशवचनमात्रस्य पालनम्
नामदेवमहाराजः कदाचित् तीर्थाटनं कुर्वन् राजधानीं अगच्छत् । तत्र तस्य उपदेशं श्रोतुं कश्चन चोरः अपि आगतवान् आसीत् । सः नामदेवम् उपसर्प्य 'अहम् उत्तमं जीवनं कर्तुम् इच्छामि किन्तु यदि चौर्यवृत्तिं परित्यज्येयं तर्हि जीवनं कष्टकरं भवेत्' इति । तदा नामदेवः अवदत् 'जीवनाधारभूतां चौर्यवृत्तिं मा त्यजतु । किन्तु सत्यकथनव्रतं पालयतु' इति । ततः तेन परिपालितेन सत्यव्रतकथानेन राज्ञः आस्थाने मन्त्रिपदम् अपि प्राप्नोत् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, while travelling on a pilgrimage, Saint Namdev visited a capital city. A thief came to hear his teachings and said that he wanted to live a better life but could not give up stealing because it was his livelihood. Namdev advised him not to leave his profession immediately, but to always speak the truth. By faithfully following this vow of truthfulness, the thief gradually transformed his life and eventually earned the position of a minister in the king’s court.
#681
September 13 · 3 min
यथा वेषः तथा आचारः
कदाचित् कश्चन बहुरूपः भोजराजस्य आस्थानम् आगत्य उदरपूरणाय पञ्चरूप्यकाणि अयाचत । किन्तु राजा वदति यत् 'अहं दानं न करोमि । कलाकारान् पुरस्करोमि । कापि कला यदि भवति स्यात् तर्हि सा दर्श्यताम्' इति । बहुरूपेण दिनत्रयं सन्यासिवेषः प्रभावितया दर्शितः । यदा राजा आगत्य लक्षं सुवर्णनाणकानि समर्पितवान् चेदपि सन्यासिवेषधारी बहुरूपः नेत्रे न उद्घाटितवान् । वेषानुगुणं व्यवहरणीयम् इति धिया तत् धनं तुच्छत्वेन परिगणितम् आसीत् तेन । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, a performer came to King Bhoja's court and asked for five rupees for food. The king replied that he did not give charity but rewarded talent, and asked him to show his skill. The performer then acted as a saint for three days so convincingly that everyone was impressed. Even when the king offered him a lakh of gold coins, he did not open his eyes. Staying true to the role of a saint, he treated the wealth as worthless.
#680
September 12 · 2 min
सैनिकेषु उत्साहवर्धनाय
सेतुं निर्माय समुद्रम् अतिक्रम्य वानरैः सह लङ्कासमीपे श्रीरामः उपस्थितः यत् तस्मात् नितरां चिन्ताक्रान्तः आसीत् रावणः । कथम् एतत् सम्भवम् इति पृष्टे मन्त्री अवदत् 'वानराः शिलानाम् उपरि रामनाम लिखित्वा ताः शिलाः समुद्रे अक्षिपन् । रामनामबलात् ताः प्लवमानाः जाताः' इति । सन्धिप्रस्तावः एव वरम् इत्यपि अवदत् मन्त्री । कथञ्चित् सैनिकेषु आत्मविश्वासः पूरणीयः इति विचिन्त्य सः एकं तन्त्रम् आश्रितवान् । किं तत् तन्त्रं, तेन सैनिकेषु उत्साहः प्रवृद्धः वा इति सर्वम् इमां स्वारस्यकारीं कथां श्रुत्वा जानीयाम । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) When Rama reached Lanka with his army after crossing the sea, Ravana became worried. A minister explained that the monkeys had made stones float by writing Rama’s name on them and advised Ravana to seek peace. Instead, Ravana used a clever trick to boost his soldiers’ confidence. This story tells what that trick was and whether it succeeded.
#679
September 11 · 3 min
तृप्तिः अवलम्बते मनस्सन्तिष्टिम्
भगवान् बुद्धस्य प्रवचनं श्रोतुं बहवः जनाः आगच्छन्ति स्म । प्रतिदिनं जनाः स्वकष्टकथां श्रावयन्ति स्म । अथ कदाचित् कस्यचन शिष्यस्य मनसि अयं विचारः आगतः यत् तस्मिन् नगरे सुखी सन्तृप्तः वा किं कोऽपि नास्ति ? इति । यदा सः स्वस्य विचारं बुद्धस्य पुरतः प्रस्तौति तदा बुद्धः केनचित् निर्दर्शनेन दर्शयति कथं कश्चन भृतकः परमसुखी अस्ति इति । शिष्येण अवगतं यत् जीवने तृप्तिः तु मनस्सन्तुष्टिम् अवलम्बते, न तु धनादिकम् इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Many people used to come to listen to the teachings of Gautama Buddha. Every day, they would speak about their problems and sorrows. One day, a disciple wondered whether there was even a single happy and content person in the city. When he shared this thought with Buddha, Buddha showed him, through an example, that a simple servant was truly happy. The disciple then understood that real happiness comes from contentment of the mind, not from wealth or possessions.
#678
September 10 · 3 min
याचच्छक्यम् एतस्मिन् जन्मनि
पूर्वं कदाचित् टोकियोनगरे प्रयागविश्वविद्यालयस्य डा. आर् के त्रिवेदीवर्यस्य भाषणानन्तरं कश्चन वयोवृद्धः तं चायपानानार्थं गृहम् अनयत् । सः वयोवृद्धः वेदानां विषये, संस्कृतग्रन्थानां विषये च बहून् प्रश्नान् अपृच्छत् । किन्तु त्रिवेदीवर्येण कस्यापि उत्तरं दातुं न शक्तम् । ततः ज्ञातं यत् सः ८५ वर्षीयः वयोवृद्धः संस्कृतस्य अध्ययनम् आरब्धवान् इति । 'एतस्मिन् जन्मनि यावत् शक्यं तावत् अध्ययनं करिष्यामि । शिष्टस्य अध्ययनं करिष्यामि अग्रिमे जन्मनि' इति अवदत् सः वयोवृद्धः । तस्य संकल्पं श्रुत्वा त्रिवेदीवर्यः आश्चर्येण स्तब्धः जातः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, after a lecture in Tokyo, Dr. R. K. Trivedi of Prayag University was invited to an elderly man's house for tea. The old man asked many questions about the Vedas and Sanskrit texts, but Dr. Trivedi could not answer them all. Later, he learned that the 85-year-old man had only recently begun studying Sanskrit. The old man said, “I will learn as much as I can in this lifetime and continue the rest in my next life.” Hearing his determination, Dr. Trivedi was amazed.
#677
September 9 · 4 min
दीनसेवा एव देवीसेवा
पूर्वं कश्चन सन्तानहीनः राजा आसीत् । अथ कदाचित् दुःखम् अनुभवन्तं राजानं 'राजधानीतः अनतिदूरे कश्चन वटवृक्षः अस्ति इति मन्त्री अवदत् । तत्र वसन्ती देवी पूज्येत तर्हि भवतः इष्टम् अवश्यं सिद्ध्येत्' इति मन्त्री अवदत् । ततः राजा कथं देव्याः पूजनं करोति, कथं दीनसेवा एव देवीसेवा इति ज्ञातं तेन इत्येव कथायाः वस्तु वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Long ago, there was a king who had no children and was very sad. One day, his minister told him about a banyan tree near the capital where a goddess was believed to live. The minister said that if the king worshipped the goddess, his wish would be fulfilled. The story tells how the king worshipped the goddess and eventually learned that serving the poor and needy is the true worship of God.
#676
September 8 · 3 min
लक्ष्यपथे बधिरता
कदाचित् मण्डूककुलेन स्पर्धा आयोजिता । समुच्चस्य स्तम्भस्य शिखरं यः आदौ प्राप्नुयात् सः विजयी भवेत् इति निर्णीतम् । बहवः मण्डूकाः अल्पस्य भागस्य आरोहणमात्रेण एव पतिताः अभवन् । किन्तु कश्चन लघुकायः मण्डूकः मन्दं मन्दं स्तम्भस्य आरोहणम् आरब्धवान् । अन्ये मण्डूकानां मुखात् नैराशपूर्णानि वचनानि निर्गतानि । तथापि सः निरन्तरम् अग्रे अगच्छत् लक्ष्यं च प्राप्तवान् । अन्ते ज्ञातं यत् सः मण्डूकः बधिरः इति । लक्ष्यैकदृष्टिः निरन्तरप्रयत्नः च तस्य साफल्यस्य कारणं जातम् । लक्ष्यपथे अस्माभिः अपि नैराश्यपूर्णानां वचनानां विषये बधिरता अवलम्बनीया । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Once, a frog competition was held. The frog that first reached the top of a tall pillar would be the winner. Many frogs fell after climbing only a short distance. A small frog slowly continued climbing while the others discouraged him with negative comments. Yet he kept moving forward and finally reached the top. In the end, it was discovered that the frog was deaf. His success came from his focus on the goal and his constant effort. The story teaches us to ignore discouraging words and stay focused on our goals.
#675
September 7 · 6 min
नन्दिनः प्रमादः
इयं तु चिरपरिचिता एव कथा । शिवेन नन्दी उक्तः आसीत् यत् मानवैः कृषिकार्यं करणीयं, द्विवारं स्नानं कर्तव्यम्, एकवारं भोक्तव्यम् इति । किन्तु नन्दिना प्रमादः आचरितः । सः आगत्य मानवान् विपरीतम् अवदत् 'भवद्भिः कृषिकार्यं कृत्वा दिने द्विवारं भोक्तव्यम्, एकवारं स्नानं कर्तव्यम्' इति । प्रतिदिनं द्विवारं भोजनं कृतम् इत्यतः तैः जनितं धान्यम् अल्पेनैव कालेन समाप्तम् अभवत् । यदा शिवेन नन्दिनः प्रमादः ज्ञातः तदा सः नन्दिनं दण्डितवान् यत् तस्य कुले जाताः वृषभाः मानवानां कृषिकार्ये सहायाः भूत्वा क्षेत्राणि कर्षेयुः इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) This is a well-known story. Lord Shiva told Nandi to inform humans that they should farm, bathe twice a day, and eat once a day. But Nandi made a mistake and told them the opposite: to farm, eat twice a day, and bathe once a day. Because people ate more, their grain was quickly used up. When Shiva learned of Nandi’s mistake, he punished him by declaring that bulls born in Nandi’s lineage would help humans by ploughing their fields.
#674
September 6 · 3 min
शिलाखण्डायते स्पर्शमणिः अपि
कदाचित् परशुरामभागवता स्पर्शमणिः लब्धः । गृहम् आगत्य पत्न्यै अयच्छत् । सख्याः नामदेवस्य पत्न्याः गृहे महती निर्धनता अस्ति इति कारणतः सा सख्यै 'अपेक्षितप्रमाणेन सुवर्णं प्राप्य मणिं प्रत्यर्प्यताम्' इत्युक्त्वा मणिम् अयच्छत् । सखी मणेः साहाय्येन सुवर्णं प्राप्य तं विक्रीय तण्डुलादिकम् आनीय पाकं सज्जीकृतवती । प्रवृत्तं सर्वं ज्ञात्वा नामदेवः दुराशामूलं मणिं नद्यां क्षिप्तवान् । तत् ज्ञात्वा यदा भगवान् मणिं प्रत्यर्पयितुम् अवदत् तदा नामदेवः नदीजले हस्तं प्रसार्य कञ्चित् शिलाखण्डम् उपरि आनीतवान् । शिलाखण्डस्य स्पर्शनेन तीरे पतितः अयोदण्डः सुवर्णखण्डः जातः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Parashurama received a philosopher’s stone and gave it to his wife, who lent it to Namdev’s poor wife. She used it to obtain gold and buy food. When Namdev learned of this, he threw the stone into the river, considering it a source of greed. Later, when he was asked to return the stone, he simply picked up an ordinary stone from the river. When it touched an iron rod lying on the bank, the rod turned into gold, showing Namdev’s spiritual power.
#673
September 5 · 2 min
असदृशं देशप्रेम
वयं सर्वे महापुरुषं सुभाषचन्द्रं जानीमः एव । लघुनि एव वयसि देशप्रेम्णा, धर्मप्रेम्णा च सम्पन्नः आसीत् सः । आङ्ग्लमाध्यमशालायां पठन् अपि सः सूट् बूट् इत्यादिकं परित्यज्य भारतीयां वेष्टीं, युतकं, शिरस्त्रं च धर्तुम् आरब्धवान् । अपि च सः सर्वान् सहपाठिनः प्रेरयित्वा भारतीयेषु विद्यालयेषु प्रवेशितवान्, स्वयं च प्रविष्टवान् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) We all know the great leader Subhas Chandra Bose. Even at a young age, he was filled with love for his country and his religion. Although he studied in an English-medium school, he gave up wearing Western clothes such as suits and boots and started wearing traditional Indian dress. He also inspired his classmates to leave their schools and join Indian-run schools, and he did the same himself.
#672
September 4 · 5 min
स्पर्शमणितः अपि श्रेष्ठम्
कश्चन स्वाभिमानी शास्त्रज्ञः च ब्राह्मणः गर्वं प्रदर्शयतः धनिकान् दृष्ट्वा 'मया अपि प्रभूतं सुवर्णं सम्पादनीयम्' इति विचिन्त्य द्वादशवर्षाणि कठोरं तपः आचरितवान् शिवं तोषययितुम् । शिवः सन्तुष्टः भूत्वा तस्य स्वप्ने प्रत्यक्षीभूय 'वरः याच्यताम्' इति अवदत् । 'स्पर्शमणिं प्राप्तुम् इच्छामि' इति अवदत् ब्राह्मणः । क्षणं विचिन्त्य शिवः 'तस्य प्राप्त्यर्थं वृन्दावने यमुनातीरे वसन्तं सनातनगोस्वामिमुनिम् उपसर्प्य पृच्छतु । सः दास्यति' इति अवदत् । तत्र गत्वा ब्राह्मणेन स्पर्शमणितः अपि श्रेष्ठं वस्तु अस्ति इति ज्ञातम् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A proud and learned Brahmin wanted to become wealthy after seeing rich people showing off their riches. To please Lord Shiva, he performed severe penance for twelve years. Pleased with him, Shiva appeared in his dream and asked him to choose a boon. The Brahmin asked for the philosopher’s stone (a magical stone that turns iron into gold). Shiva told him to meet the sage Sanatana Goswami, who lived on the banks of the Yamuna in Vrindavan. When the Brahmin met the sage, he learned that there was something far more valuable than the philosopher’s stone.
#671
September 3 · 3 min
विचित्रा अपेक्षा
वीरपुरस्य राजा जयसिंहः शान्तिप्रियः प्रजावत्सलः च आसीत् । तस्य देशः सम्पत्समृद्धः आसीत् । प्रतिवेशी राजा विजयसिंहः युद्धप्रियः । तस्य सैन्यं महत् आसीत् । कदाचित् विजयसिंहः स्वस्य सामन्तत्वम् अङ्गीकर्तुं जयसिंहाय वार्तां प्रेषयति । जयसिंहः चिन्ताक्रान्तः जातः । किन्तु तस्य मन्त्री सुबुद्धिः तं सान्त्वयन् 'अहम् उपायेन कार्यं साधयिष्यामि' इति उक्त्वा विजयसिंहस्य आस्थानं प्रति गच्छति । तत्र उपायेन विजयसिंहं पराजयते । विजयसिंहः अपि युद्धविचारं परित्यजति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) King Jayasimha of Virapura was peace-loving and cared deeply for his people. His kingdom was prosperous. The neighboring king, Vijayasimha, loved war and had a large army. One day, he demanded that Jayasimha accept his rule. Jayasimha became worried, but his wise minister, Subuddhi, assured him that he would solve the problem. He went to Vijayasimha's court and cleverly defeated him through strategy. As a result, Vijayasimha gave up his plans for war.
#670
September 2 · 2 min
धीरा बाला
काचित् पञ्चदशवर्षीया धीरा बालिका पित्रा सह नौकायाम् उपविश्य रथोत्सवार्थं गच्छति स्म । नद्याः‌ अपरस्मात् भागात् कौचित् भीत्या त्वरया च जले तरन्तौ आगच्छन्तौ दृष्टौ । तयोः भयहेतुः आसीत् - कश्चन अनुधावन् मकरः । सा धीरा बालिका नौकातः जले कूर्दित्वा तौ नौकां‌ प्रति आनीतवती । बाल्यावस्थायामेव एतादृशं‌ साहसं प्रदर्शितवती सा एव झान्सीराज्ञी लक्ष्मीबाई । तस्याः‌ बालायाः पिता एव भारतस्य प्रातःस्मरणीयेषु देशभक्तेषु अन्यतमः मोरोपन्तः । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A brave fifteen-year-old girl was travelling by boat with her father to attend a chariot festival. She saw two people swimming in fear, chased by a crocodile. Without hesitation, she jumped into the river and brought them safely to the boat. That courageous girl was none other than Rani Lakshmibai of Jhansi. Her father was Moropant Tambe, one of India's respected patriots.
#669
September 1 · 4 min
कुशला पत्नी
कश्चन गृहस्थः प्रतिदिनं भोजनसमये स्वस्य पात्रस्य पार्श्वे एकां सूचीम्, एकं जलपात्रं च स्थापयति स्म । तस्य कारणं किम् इति तस्य गृहस्थस्य गुणवती कार्यकुशला च पत्नी सुशीला न जानाति स्म । एवमेव वर्षाणि अतीतानि । अथ कदाचित् मरणावस्थां प्राप्तवतीं सुशीलां कापि अपेक्षा अस्ति चेत् वदतु इति पतिः अवदत् । तदा सा सूच्याः जलपात्रस्य च विषयम् अपृच्छत् । तदा पतिः अवदत् 'भवती परिवेषणसमये यदि अन्नपुलकान् पातयेत् तर्हि तेषाम् उन्नयनाय क्षालनाय च तौ पार्श्वे स्थापयामि स्म । किन्तु जागरूकतया भवती परिवेषयति स्म सदापि' इति । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A man always kept a needle and a bowl of water beside his plate during meals. His wife, Sushila, never knew why. When she was nearing the end of her life, she asked him about it. He explained that they were meant to pick up and clean any grains of food that might fall while she served. However, because she always served so carefully, he never had to use them.
#668
August 31 · 2 min
तृष्णासर्पस्य दंशनम्
कौशम्ब्याः राजपुरोहितस्य पुत्रः अभिरूपकपिलः अध्ययानाय आचार्यस्य इन्द्रदत्तस्य समीपं गतः । तस्य गृहे काचित् सेविका अभिरूपस्य सेवाम् अकरोत् येन सः सन्तुष्टः जातः । कदाचित् सा सेविका उत्तमानि वस्त्राणि आभरणानि च अयाचत । किन्तु अभिरूपः अकिञ्चनः आसीत् । सा एकम् उपायम् अवदत् 'प्रातःकाले यः प्रथमम् अभिवादनं करोति तस्मै द्विमाषमितं सुवर्णं ददाति राजा' इति । किं अभिरूपः तस्याः सेविकायाः कथनानुसारं करोति ? राज्ञः प्रासादं गत्वा सुवर्णं प्राप्स्यति उत न इति सम्पूर्णां कथां श्रुत्वा जानन्तु । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Abhirupa Kapila, the son of the royal priest of Kaushambi, went to study under the teacher Indradatta. In his teacher’s house, a maidservant looked after him well, and he was pleased with her service. One day, she asked him for fine clothes and ornaments. But Abhirupa was poor and had no money. The maid then told him of a way to earn some gold: the king gave two gold coins to the person who greeted him first in the morning. Whether Abhirupa followed her advice, went to the king’s palace, and received the gold is revealed in the rest of the story.
#667
August 30 · 3 min
क्व गतं धनम्?
कश्चन सुहृदयः दयालुः च राजा दरिद्राः अपि धनवन्तः स्युः इति विचिन्त्य धनिकेभ्यः धनं स्वीकृत्य दरिद्रेभ्यः दत्तवान् । किन्तु देशस्य दुस्स्थितिः अनुवर्तमाना एव अस्ति इति राजा अवगतवान् । राज्ञः चिन्ता आसीत् 'दरिद्रेभ्यः दत्तं धनं क्व गतम्?' इति । तदा मन्त्री तस्य कारणम् अवदत् । अपि च अग्रे किं किं करणीयम् इत्यपि अवदत् । तस्मात् अल्पे एव काले तदीयं राज्यं निर्धनतारहितं जातम् । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) A kind and compassionate king wanted even the poor people in his kingdom to become wealthy. So, he collected money from the rich and gave it to the poor. However, he noticed that the condition of the country had not improved. The king wondered where the money given to the poor had gone. The minister explained the reason and also suggested what should be done next. Following this advice, the kingdom soon became free from poverty.
#666
August 29 · 4 min
वन्यपशवः भ्रातरः इव
अरुणाचलप्रदेशे रूपग्रामे उभौ सहोदरौ निवसतः स्म । तयोः ज्येष्ठः बौद्धसंन्यासी, कनीयान् च व्याधवृत्तिम् आश्रित्य गृहपोषणं करोति स्म । बौद्धसंन्यासिने मांससेवनं न रोचते स्म अतः कदाचित् सः मांसभक्षणं परित्यक्तवान् । सः व्याधवृत्तिं त्यक्तुम् अनुजम् प्रेरयति । अनुजः कथं तां वृत्तिं त्यज्यति इति कथायाः वस्तु वर्तते । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) In a village called Rupa in Arunachal Pradesh, two brothers lived together. The elder brother was a Buddhist monk, while the younger one supported the family by hunting. The monk did not like eating meat and had given it up. He encouraged his younger brother to give up hunting as well. This story tells how the younger brother eventually gave up his occupation of hunting.
#665
August 28 · 2 min
कार्याणि तु यथाकालम्.....
कृषौ यथाकालं कार्याणि करणीयानि । अन्यथा कृषिः विनश्यति । यथाकालम् अकृतं कार्यं फलं न दादाति । कस्मिंश्चित् राज्ये यद्यपि विशालं कृषिक्षेत्रम् आसीत् तथापि तत् शुष्कम् । कश्चन कृषिकः भूमिगुणम् अधीत्य कृषिम् आरब्धवान् । अन्यान् अपि प्रेरितवान् । तस्मात् पञ्चवर्षाभ्यन्तरे राज्यस्थानि सर्वाणि कृषिक्षेत्राणि धान्यसम्पन्नानि जातानि । (“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”) Farm work must be done at the proper time; otherwise, farming suffers. Work that is not done on time does not give good results. In a certain kingdom, there was a large farming area, but it was dry and unproductive. A farmer studied the nature of the soil and began farming properly. He also encouraged others to do the same. As a result, within five years, all the farmlands in the kingdom became rich in crops and grain.

Showing 21–40 of 74 episodes