ScienceLife Sciences

Eureka

Polskie Radio S.A.

Poznajemy i staramy się zrozumieć prawa rządzące światem. Odkrywamy tajemnice przyrody, informujemy o nowych terapiach i wynalazkach zmieniających świat. Cieszymy się z sukcesów, zwłaszcza polskich, badaczy. Przypominamy ważne wydarzenia historyczne i ich bohaterów.

Play

Open in

40 episodes
a few times a week
Avg 29 min
Polish

Episodes 40

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Yesterday · 24 min
Zofia Holszańska, żona Jagiełły. Made in Japan- japońskie arcydzieła. Wystawa „Przemiany”.
W Sanoku zostanie odsłonięty pomnik Zofii Holszańskiej – 4 żony Władysława Jagiełły. Młodsza od męża o ponad 40 lat księżniczka dała królowi upragnionych męskich potomków. Kiedy owdowiała coraz więcej czasu spędzała w Sanoku, który stał się jej dobrem w chwili koronacji. Postać królowej przypomina prof. Bożena Czwojdrak z UŚ w Katowicach. „Made in Japan - fascynujące historie japońskich arcydzieł” to książka Francesco Moreny będąca przewodnikiem po najbardziej charakterystycznych momentach w dziejach kultury Japonii. O tej pracy rozmawiamy z japonistką – dr Anną Zalewską z UW. W Muzeum Azji i Pacyfiku została zainagurowana wystawa: „PRZEMIANY. Dawna i nowa fotografia ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku”. Po raz pierwszy w historii instytucji zaprezentowano 80 wyselekcjonowanych fotografii zestawionych w 40 par tematycznych. O ekspozycji opowiada kurator – dr Krzysztof Morawski.
Wednesday · 24 min
Nauka w dyplomacji i polityce. Kupcy weneccy w średniowieczu. Inauguracja 1981/82 na UW
Pozyskiwanie najlepszych naukowców, bogata oferta uczelni wyższych otwartych na studentów obcokrajowców czy tworzenie nowoczesnych ośrodków badawczych to program budowania prestiżu państwa. Polityka naukowa wpływa na stosunki międzynarodowe, poszerza zakres wymian badawczych i otwiera nowe pola współpracy, które przedstawia dr Małgorzata Bonikowska z Centrum Europejskiego UW. Świat kupców w średniowiecznej Wenecji na podstawie księgi Zibaldone da Canal. Zbiór informacji związany z kupieckim rzemiosłem, kronika historyczna oraz kompendium wiedzy o medycynie, astronomii i astrologii pozwala nam poznać wiedzę o XIV-wiecznej Wenecji. Wystawa fotografii w Dawnej Bibliotece UW prezentuje wydarzenie ważne dla społeczności uniwersyteckiej, celebrację ceremonii, gdy rektorem UW był historyk, mediewista prof. Henryk Samsonowicz. Historię przypomina prof. Hubert Kowalski, dyrektor Muzeum UW.
Monday · 51 min
Drzeworytnictwo na festiwalu nauki. Fenomika roślin. Traktat Spitsbergeński
XXIV Festiwal "Nauka z Pałacem w tle" w podwarszawskiej Jabłonnie. Gościem festiwalu był T. Grajpel z Pracowni Badań i Edukacji Historycznej w Końskich. "Bez badań, nowych technologii i innowacji polskie rolnictwo zostanie w tyle" – uważa kierownik Centrum Fenomiki Roślin Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie dr M. Nowak. Ośrodek został wpisany na ministerialną listę strategicznych infrastruktur badawczych. Mija 95 lat od przystąpienia Polski do Traktatu Spitsbergeńskiego. Dziś mamy znaczącą pozycję w badaniach polarnych na Svalbardzie – z jedną stałą stacją polarną, czterema sezonowymi i centrum logistyczno-naukowym. O szczegółach prof. P. Głowacki z Instytutu Geofizyki PAN.
September 18 · 28 min
Archiwum Ringelbluma. Rzym – miasto Boga. Kordegarda Piramidalna w Łazienkach Królewskich
80 lat temu, 18.09. 1946 r. w gruzach getta warszawskiego ekipa poszukiwawcza odnalazła pierwszą część tzw. Archiwum Ringelbluma. Dlaczego tak trudno było po wojnie natrafić na miejsce zdeponowania tych materiałów – opowiada dr Ewa Koźmińska-Frejlak z ŻIH. Papiestwo to jedna z najstarszych instytucji na świecie. Właśnie ukazała się książka Jessici Wärnberg „Rzym – miasto Boga”, w której autorka pokazuje, jak losy miasta splatają się z przemianami Kościoła od starożytności po czasy współczesne. Początki kształtowania się władzy biskupiej w Rzymie przypomina prof. Robert Wiśniewski z UW. W warszawskich Łazienkach Królewskich odsłonięto relikty Kordegardy Piramidalnej, pierwszej wartowni, która powstała na terenie parku już w latach 70-tych XVIII w. Historię tego budynku rekonstruują: Emilia Jastrzębska z Muzeum Łazienki Królewskie i Arkadiusz Cegliński – doktorant Wydziału Archeologii UW.
September 17 · 25 min
Badania HBSC. Ekologia w badaniach. Chemia źródłem turbodoładowania w produkcji leków
Zamiana zła w dobro. Ruszyła 10. runda międzynarodowych badań HBSC (Health Behaviour in School–aged Children), obejmujących około 250 szkół i młodzież w wieku 11, 13, 15 i 17 lat. To okazja, by sprawdzić, jak w ostatnich latach zmieniał się m.in. dobrostan polskich nastolatków np. w obszarze zdrowia psychicznego. Jak w wybranych placówkach staramy się przepracować agresje, odbudować wiarę w wartości i zamienić zło w dobro opowiada: Monika Zdrzyłowska – dyrektorka Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr 2 w Warszawie. Ekologia w badaniach – o czym opowiada: prof. Marcin Zych – dyrektor Ogrodu Botanicznego w Warszawie + konkurs z Ekologii i nagrodą książkową znanej biolożki: Rachel Carson–”Milcząca wiosna”. Chemia źródłem turbodoładowania w produkcji leków. Aminy alifatyczne w badaniach chemicznych okazały się być doskonałym sposobem na przyspieszenie procesu wytwarzania leków oraz obniżeniem kosztów wytwarzania medykamentów. O najnowszych badaniach mówi mgr inż. Barbara Fabjanowicz.
September 16 · 22 min
Dzieje gmachu Filharmonii Narodowej cz.2. Mela Muter i jej twórczość. Historia rolnictwa
Prof. Małgorzata Omilanowska omawia wojenne zniszczenia budynku i jego historię powstańczą, a także okres powojenny, odbudowy i wznowienia działalności. Na początku XX wieku Mela Muter malowała portrety między innymi Władysława Reymonta, Henryka Sienkiewicza, a w Paryżu rzeźbiarza Augusta Rodina. Osiedliła się na południu Francji, gdzie powstało wiele cennych pejzaży. O artystce i jej miejscu w nurtach malarskich opowiada dr Ewa Bobrowska, historyczka sztuki. Dzieje produkcji jedzenia od czasów najdawniejszych do współczesnych pokazują, że podstawowe produkty takie jak zboża, mięso i tłuszcze pozostają niezmienne w diecie człowieka. Obecnie spożywamy nadmiarowe ilości jedzenia, co przekłada się na nadprodukcję oraz konsekwencje dla ekosystemów.
September 14 · 36 min
Kolej, poczta i sztuczna inteligencja
"Kolej na pocztę. Przewóz poczty koleją od XIX do XXI wieku" - to tytuł wystawy czasowej w Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu. O tym, jak kolej przez lata zmieniała sposób transportowania przesyłek, opowiedział dr Tomasz Suma, kurator wystawy. Kolej wąskotorowa, normalnotorowa i szerokotorowa - skąd wzięły się różne rozstawy szyn i dlaczego do dziś nie ma jednego, uniwersalnego standardu? O historii i tajemnicach kolejnictwa mówił Michał Fludziński ze Stacji Muzeum w Warszawie. Czym tak naprawdę jest inteligencja i czy można ją odtworzyć w maszynie? Czy sztuczna inteligencja już dziś myśli jak człowiek? A może rozwijamy technologię, która w przyszłości może przewyższyć swoich twórców? Wyjaśnił to Gniewosz Leliwa, fizyk, teoretyk i ekspert w dziedzinie sztucznej inteligencji, autor książki "Inteligentny inaczej. Czy AI naprawdę myśli, czy tylko doskonale udaje?"
September 11 · 23 min
Tracka moneta z Mazowsza. Digitalizacja instrumentów muzycznych. Odoaker królem Italii
Podczas tegorocznych wykopalisk na Łysej Górze pod Chorzelami na Mazowszu archeolodzy odnaleźli najstarszą jak dotąd monetę z naszych ziem. Wybito ją w Tracji, czyli na terenie dzisiejszej Bułgarii, w IV w. p.n.e. Jak trafiła tak daleko na północ, do osady zamieszkanej przez ludność celtycką? Wyjaśnił współkierownik misji, dr Bartłomiej Kaczyński z PMA w Warszawie. Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu zakończyło pierwszy etap projektu, którego celem jest stworzenie cyfrowych modeli około 170 instrumentów smyczkowych z tamtejszych zbiorów. O szczegółach opowiedział dr Patryk Frankowski, kierownik MIM w Poznaniu. 1550 lat temu upadło Cesarstwo Zachodniorzymskie. W 476 r. germański wódz Odoaker zdetronizował ostatniego cesarza, Romulusa Augustulusa, co uważa się za symboliczny koniec epoki starożytnej. Co stało za sukcesem Odoakra? Historię przypomniał prof. Piotr Dyczek, archeolog z UW.
September 10 · 23 min
Ser, grzyby i nowa nadzieja w leczeniu nowotworów
Z okazji Ogólnopolskiego Święta Sera - jego walory zdrowotne i właściwości omówił dr hab. Antoni Pluta, profesor SGGW. Sezon na grzybobranie to z kolei okazja, by sprawdzić, jakie wartości odżywcze mają grzyby i co dobrego dla zdrowia możemy w nich znaleźć. Wyjaśniła to prof. Iwona Wawer, farmaceutka i chemiczka. Naukowcy z Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Wrocławskiego pracują nad nowym sposobem leczenia nowotworów. Próbują tak zaprogramować zdrowe i nowotworowe komórki, aby te drugie pobierały substancję, która je zabija, a zdrowe jej unikały. O pomyśle na tę terapię opowiedzieli doktoranci Uniwersytetu Wrocławskiego Aleksandra Chorążewska i Krzysztof Ciura.
September 9 · 23 min
Dzieje gmachu Filharmonii Narodowej. Zamek w Mirze. Washington - pierwszy prezydent USA
Gmach Filharmonii Narodowej przy ul. Jasnej w Warszawie został otwarty w listopadzie 1901 roku. Zaprojektował go Karol Kozłowski, a sponsorowali go finansista Leopold Kronenberg i Stanisław Lubomirski. Historię obiektu przedstawiła prof. Małgorzata Omilanowska, autorka książki pod tytułem "Dom dla muzyki. Dzieje gmachu warszawskiej filharmonii". Rezydencja Radziwiłłów w Mirze, na terenie obecnej Białorusi, wraz z włoskim ogrodem z 1698 roku zostanie otwarta po rewitalizacji ogrodu. Kompleks zamkowy w Mirze od 2000 roku znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. O ogrodzie i jego rewitalizacji opowiedziała dr Anna Majdecka-Strzeżek, architekt krajobrazu. George Washington - pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Portret generała, męża stanu, rzecznika wolności, a jednocześnie właściciela niewolników opisuje prof. Radosław Rybkowski z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego.
September 7 · 22 min
Nietoperze i ich zwyczaje. Technika w kokpicie samolotu. Jak nie marnować żywności?
Czego nie lubią nietoperze? Ciepła i długa jesień może zaburzać ich przygotowania do hibernacji. Dlaczego wybudzone ciepłem zużywają zapasy energii i czym może się to dla nich skończyć? O zwyczajach i życiu nietoperzy opowiedział dr Maciej Fuszara - biolog, badacz nietoperzy z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Co dzieje się w kokpicie samolotu pasażerskiego? Czym jest zasada sterylnego kokpitu, jakie przyrządy wspomagają pilotaż i dlaczego najtrudniejsze są start i lądowanie? Szczegóły wyjaśnił Szymon Wyczółkowski - pilot samolotów pasażerskich. Dobry smak zaczyna się w Polsce. O kampanii "Nie marnuję, wybieram odpowiedzialnie", świadomych wyborach konsumenckich, jakości żywności i ograniczaniu jej marnowania opowiedziała dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska, inicjatorka kampanii.
September 4 · 24 min
"Sforziada" - księga Sforzów. Mosty Ostrowa Lednickiego. Świątynie starożytnej Mezopotamii
"Sforziada" - pergaminowa księga, dzieło włoskiego renesansu z XV wieku - to jeden z najcenniejszych inkunabułów w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Opisuje historię Francesca Sforzy - władcy Mediolanu i założyciela dynastii Sforzów. O wyjątkowości warszawskiego egzemplarza, który pochodzi z wydania z 1490 roku, opowiedział dr Tomasz Makowski - dyrektor Biblioteki Narodowej w Warszawie Ostrów Lednicki to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych z początków państwa polskiego. Na wyspie powstała rezydencja Mieszka I i tam prawdopodobnie odbył się chrzest księcia. O reliktach drewnianych mostów, które łączyły wyspę z lądem, mówił prof. Andrzej Pydyn - dyrektor Centrum Archeologii Podwodnej UMK w Toruniu. Każda cywilizacja wznosiła świątynie ku czci swoich bóstw. Jak funkcjonowały takie obiekty sakralne w starożytnej Mezopotamii? Zagadnienie wyjaśnił asyriolog Łukasz Klima z UW.
September 3 · 22 min
AstroGeoBaltica 2026. "Leczymy z troską!". Czy możemy żyć 130 lat?
Ekspedycja AstroGeoBaltica 2026 zakończona. Dwutygodniowa wyprawa naukowo-badawcza, organizowana przez Instytut Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego, odbyła się na pokładzie żaglowca STS "Generał Zaruski". Jej uczestnicy prowadzili badania geologiczne na terenie Finlandii, Wysp Alandzkich i Szwecji oraz pobrali próbki z Zatoki Botnickiej. O ekspedycji opowiedzieli prof. Henryk Marszałek, geolog i hydrogeolog, oraz dr Magdalena Modelska z Instytutu Nauk Geologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego. "Leczymy z troską!" to program nagradzający inicjatywy poprawiające doświadczenia pacjentów w procesie leczenia oraz wspierające ich powrót do zdrowia. O programie mówiła Agata Staniszewska, dyrektorka komunikacji Teva Pharmaceuticals Polska. Możemy żyć nawet 130 lat? Japońscy naukowcy odkryli u superstulatków wyjątkowe zmiany w układzie odpornościowym. O długowieczności opowiedziała prof. dr hab. n. med. Iwona Paradowska-Stankiewicz, epidemiolog i ekspertka PZH-PIB.
September 2 · 23 min
Historia szachów. Pałace Wilna. Mistyfikacja Witolda Widuły
W 100-lecie Polskiego Związku Szachowego o historii królewskiej gry, najstarszych polskich szachach z XII wieku, a także o międzynarodowych sukcesach szachistów okresu zaborów i 20-lecia międzywojennego. O historii polskich szachów i ich najważniejszych postaciach opowiedział Tomasz Lissowski z Polskiego Związku Szachowego. Wśród miłośników szachów byli król Jan II Sobieski, marszałek Józef Piłsudski czy poeta Adam Mickiewicz. Rezydencje magnatów odzwierciedlają charakter wileńskiej architektury w okresie baroku i klasycyzmu. Zachowały się mapy, rysunki elewacji i projekty urbanistyczne, które pozwalają na prowadzenie badań nad pierwotnym wyglądem rezydencji. O tym mówiła prof. Anna Sylwia Czyż z Instytutu Historii UKSW. W historii powojennego sportu odnotowano niezwykłe pojawienie się rzekomego zwycięzcy zawodów lekkoatletycznych w Leningradzie. Witold Widuła wymyślił swoje sukcesy. O zdemaskowaniu Widuły i jego motywacji opowiedział Piotr Banasiak z Muzeum Sportu i Turystyki.
August 31 · 37 min
Prestiżowa nagroda PAN i cyfrowy bliźniak Bałtyku
O znaczeniu badań nad funkcjonowaniem i uszkodzeniami mitochondriów - bardzo ważnych organelli w komórkach - opowiedziała prof. Agnieszka Chacińska z IMol PAN, laureatka nowej Nagrody PAN. Z kolei o modelu komputerowym stanu Bałtyku, który będzie odtwarzał i prognozował warunki panujące na morzu oraz może być przydatny w sytuacjach awaryjnych, takich jak katastrofy, uszkodzenia statków czy skażenia środowiska, mówił prof. Piotr Gwiazda z UW i IM PAN, lider projektu MERMAID TEAM NET FNP.
August 28 · 26 min
500 lat bitwy pod Mohaczem. Włócznie z Jeziora Lednickiego. Mastyks – "złoto" Chios
500 lat temu 29.08 1526 r. rozegrała się bitwa, która na dziesiątki lat zmieniła układ sił w Europie Środkowej. Pod Mohaczem doszło do starcia króla Czech i Węgier Ludwika II Jagiellończyka z armią osmańską Sulejmana Wspaniałego. Wydarzenie przypomina prof. Wojciech Iwańczak – mediewista. W Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy została otwarta wystawa stała tej placówki „Tajemnice początków Polski – Ostrów Lednicki”. Z dna akwenu, który otacza wyspę pozyskano wiele cennych zabytków, które teraz stanowią istotną część ekspozycji. O ubiegłorocznych znaleziskach – 4 włóczniach – w tym jednej – zdobionej ornamentami i pokrytej złotem oraz srebrem – opowiada prof. Andrzej Pydyn z UMK w Toruniu. Mastyks – to żywica z drzewa pistacjowego, która już w starożytności stała się „żyłą złota” greckiej wyspy Chios. Żywica ma działanie antybakteryjne, zapobiega próchnicy czy chorobie dziąseł. O szczegółach mówi Tomasz Piotr Kozłowski – autor książki „Szafran, mastyks i figa. Greckimi drogami”.
August 27 · 21 min
AMD-zwyrodnienie plamki żółtej. Jak być zdrowym? Czy w wodach Bałtyku jest głośno?
Szacuje się, że w Polsce na Zwyrodnienie Plamki Żółtej choruje ok. miliona do nawet 1,2 osób. I co roku przybywa ok. 100 tys. nowych chorych. AMD bo tak w skrócie nazywamy zwyrodnienie plamki żółtej jest najczęściej diagnozowaną chorobą siatkówki. Warto wiedzieć, że jeśli nie rozpoczniemy leczenia odpowiednio wcześnie, istnieje zagrożenie nieodwracalnej utraty widzenia, bez możliwości jego przywrócenia. O nowoczesnych metodach diagnozowania i leczenia AMD opowiada pani prof. dr hab. n. med. Iwona Grabska–Liberek. Jak wskazują wyniki badań, każda forma edukacji i popularyzacji wiedzy zdrowotnej wzmacnia budowę potencjału zdrowia człowieka. A jeśli prowadzona jest od najmłodszych lat to uczy i to wielopokoleniowo dobrych nawyków życia. Jak to robić w praktyce opowiada dr n. o zdrowiu Dorota Kleszczewska. Czy w wodach Bałtyku jest głośno? O prowadzonych badaniach pomiaru hałasu w Bałtyku i wpływie hałasu na życie w morzu opowiada: dr Iwona Pawliczka.
August 26 · 21 min
Jak pokonać lenistwo? Przebadano rolę psychologa szkolnego. Światowe Igrzyska Nomadów
Efektem badań naukowców z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN nad Prokrastynacją, czyli nawykowym odkładaniem zadań w czasie jest opracowany zestaw działań dla leniwych, które wzmacniają ich sprawczość i wiarę w swoje możliwości o czym opowiada Magdalena Pietruch z tego Instytutu. Za chwilę start nowego roku szkolnego natomiast wracają stare problemy, gł. problemy psychiczne młodych ludzi. I jak twierdzą naukowcy, ale i nauczyciele jest to jedno z największych wyzwań współczesnej szkoły. Instytut Psychiatrii i Neurologii prowadził badania nad rolą psychologa w szkole. Jak przeprowadzono badania, jaka była ich metodyka i jakie płyną z nich wnioski opowiada: Dominik Kuc. Dr Kazimierz Waluch z Działu Projektów Akademii Finansowania i Biznesu Vistula– będzie ekspertem UNESCO na rozpoczynających się Światowych Igrzyskach Nomadów w Kirgistanie. Dowiemy się jak prowadzone są badania naukowe koczowniczych plemion Nomadów, jakie jest ich dziedzictwo?
August 25 · 24 min
Autorytet nauki. Dolnośląski Festiwal Nauki. Rok Polskiego Radia
W jaki sposób uczyć krytycznego myślenia i higieny informacyjnej? Jak wspierać naukowców aktywnych w debacie publicznej? I czy grozi nam upadek autorytetu nauki? Opowiada M. Sielski. Już 12 września rusza Dolnośląski Festiwal Nauki. Hasło tegorocznej - 29. - edycji brzmi: „Poznaj, polub, pamiętaj!”. Rozmowa z A. Graulem. W Roku Polskiego Radia Archiwum Państwowe w Przemyślu prowadzi szerokie badania nad historią polskiej radiofonii - zwłaszcza tej przedwojennej. O szczegółach M. Stadnik oraz A. Bobowska-Hryniewicz.
August 24 · 24 min
Historia Koszalina. Echa Wielkiej Wojny. Popularyzator Nauki
"1266-2026. Od Cussalina przez Cöslin do Koszalina. Osiem wieków historii miasta" - wystawa czasowa w Muzeum w Koszalinie. O szczegółach J. Borkowski oraz K. Jedynak. "Echa Wielkiej Wojny" w Muzeum Niepodległości w Warszawie. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na samych manewrach wojskowych lecz ukazuje wojenną codzienność oraz jej emocjonalny, często ukryty wymiar. Opowiada A. Mejssner. Są ciekawi w odbiorze - i sami ciekawi świata. Mają pomysły, jak rozmawiać o nauce. Serwis Nauka w Polsce rozpoczyna nabór zgłoszeń do XXII edycji ogólnopolskiego konkursu Popularyzator Nauki. Rozmowa z A. Ślązak.

Showing 1–20 of 40 episodes