Skip to content
Sign in
Artwork for Rachunek myśli
Society & CulturePhilosophy

Rachunek myśli

Polskie Radio S.A.

Naszą codzienność wypełniają automatyzmy i schematy, która ułatwiają nam funkcjonowanie. Od czasu do czasu stajemy jednak wobec spraw, które każą nam się zastanowić nad tym, czy te "naturalne” dla nas sposoby działania i postrzegania rzeczywiście zdają egzamin. Być może lepiej byłoby zachowywać się i myśleć w inny sposób? Ale jak? Gdy zaczynamy się nad tym zastanawiać, sprawy bynajmniej nie są oczywiste. W "Rachunku myśli” poruszamy się pośród tych szarości, starając się stworzyć mapę, która pozwala nam się lepiej w nich orientować. To audycja dla osób, które dają sobie i innym przestrzeń do wątpienia, zadawania pytań i udzielania niepełnych, zawsze tymczasowych odpowiedzi. Nowe odcinki w każdy poniedziałek. #filozofia #pscyhoanaliza

Play
Open in
  • 24 episodes
  • fortnightly
  • Avg 59 min
  • Polish

Episodes 24

NewestOldestLongest
All20Unplayed20In progress0Played0
Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.
  • October 1 · 47 min

    Dlaczego zostajemy przyjaciółmi? Platon o relacjach

    Czy przyjaciel jest kimś, kto spełnia nasze pragnienia, czy raczej lustrem, dzięki któremu możemy nie tylko dowiedzieć się prawdy o sobie, ale też ją unieść? W "Lizysie" Platon nie daje nam jednej definicji przyjaźni. Prowadzi nas przez kolejne możliwości i pokazuje, jak każda z nich okazuje się niewystarczająca. Czego więc dowiadujemy się od niego od przyjaźni? Platon pyta o... przyjaźń – to pierwsze z cyklu spotkań z dr. Janem Tokarskim, autorem książki "Platon od nowa".

  • September 17 · 59 min

    Prywatność w czasach algorytmów

    Czy prywatność jest jedynie przywilejem jednostki? Totalitaryzm pokazał, że człowieka można podporządkować m.in. przez odebranie mu miejsca, w którym pozostaje sam ze sobą. Dziś problem wraca w nowej postaci - publikujemy w internecie to, co dawniej chroniliśmy. Czy stoi za tym rezygnacja z prywatności? Niekoniecznie. Prawo do prywatności nie sprowadza się tylko do tego, aby nie być śledzonym, fotografowanym czy podsłuchiwanym, lecz do czegoś o wiele istotniejszego: do możliwości zachowania części siebie, która pozostanie dla innych niedostępna, niewyjaśniona i nieprzejrzysta. Rozmawiamy z prof. Piotrem Domerackim.

  • September 5 · 59 min

    Niechęć do wysiłku, a może coś bardziej złożonego? Czym właściwie jest gnuśność?

    Gnuśność ma złą prasę. Od dzieciństwa uczymy się, że nie wolno być leniwym, że trzeba się starać, pracować, rozwijać. Gnuśny człowiek wydaje się podejrzany. Nie optymalizuje własnego życia. Ale czym właściwie jest gnuśność? O gnuśności można mówić językiem moralności, filozofii, psychologii, religii, ekonomii i polityki. Gościem audycji był prof. Marcin T. Zdrenka z UMK, autor książki "O gnuśności. Studium lenistwa i jego kontekstów".

  • August 22 · 1 hr

    Czy odpoczynek stał się wyzwaniem? O sztuce nic-nie-robienia

    W pewnym sensie odpoczynek stał się dziś kolejnym wyzwaniem, zadaniem do wykonania. Czy jednak człowiek, który nie umie przestać działać, jest wolny? W jaki sposób nie poddać się przymusowi produktywności, a jednocześnie godziwie spędzić czas wolny od pracy? O sztuce nic-nie-robienia rozmawiamy z prof. Andrzejem Waśkiewiczem z Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, autorem książki "Otium cum dignitate, czyli o godziwym spędzaniu czasu wolnego. Szkice z historii idei".

  • August 8 · 1 hr

    Symbol ciekawości i patron przebiegłości. Co wiemy o Odyseuszu?

    Od niemal trzech tysięcy lat opuszcza Troję i wraca na Itakę, choć każda epoka wyznacza mu inną trajektorię. Raz jest człowiekiem niezłomnym, innym razem oszustem. Bywa uosobieniem rozumu, ale i pychy. Dla jednych jest symbolem ludzkiej ciekawości, dla innych patronem przebiegłości. O Odyseuszu jako jednej z najbardziej fascynujących, a zarazem wieloznacznych postaci kultury europejskiej rozmawiamy z prof. Tomaszem Mojsikiem z Uniwersytetu w Białymstoku, autorem książki "Odyseusz. Biografia nieautoryzowana".

  • July 25 · 56 min

    Między poczuciem bezpieczeństwa a wolnością

    Jest jedną z najbardziej podstawowych ludzkich potrzeb. Szukamy go w rodzinie, wspólnocie, państwie, technologii i ekonomii. Jednocześnie właśnie w jego imię najczęściej ograniczana bywa wolność. Gdzie przebiega granica między ochroną a kontrolą? Czy współczesny świat produkuje więcej zagrożeń, czy raczej więcej lęku? Dlaczego poczucie bezpieczeństwa nie zawsze idzie w parze z rzeczywistym bezpieczeństwem? I czy społeczeństwo całkowicie bezpieczne byłoby jeszcze społeczeństwem ludzi wolnych?

  • July 11 · 58 min

    Solidarność: między emancypacją a wykluczeniem

    Z pozoru wydaje się czymś przejrzystym, łatwo zrozumiałym, oczywistym. Tymczasem przez ponad dwieście lat była polem sporów filozofów, socjologów, rewolucjonistów, chrześcijańskich myślicieli, feministek i polityków. Bywała językiem emancypacji, ale także narzędziem wykluczenia.

  • June 13 · 57 min

    Homo audiens. O muzyce w życiu człowieka

    Ludzie wszystkich kultur śpiewają, tańczą i kołyszą się do muzyki. W tym sensie jest ona szczególnym fenomenem, który nie tylko angażuje niemal cały organizm, ale też otwiera przestrzeń pozajęzykowej komunikacji. Czy zatem człowiek jest po prostu istotą słuchającą, potrafiącą drgania powietrza przełożyć na sens, wspólnotę i wzruszenie? W "Rachunku myśli" rozmawialiśmy z prof. Anną Chęćką, pianistką i filozofką z Uniwersytetu Gdańskiego.

  • May 30 · 58 min

    Rozum proceduralny. Nieważny sens, byle zgodnie z regulaminem

    Jest taki rodzaj rozumu, który nie pyta "po co", lecz wyłącznie "jak". Nie interesuje go sens, lecz procedura; nie dba o dobro, lecz o zgodność; nie rozważa celu, lecz sprawdza poprawność wykonania. O ambiwalencji rozumu proceduralnego rozmawialiśmy w "Rachunku myśli" z prof. Piotrem Domerackim – filozofem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • May 16 · 56 min

    Widzenie w świecie inflacji treści wizualnych. Instrukcja obsługi

    Żyjemy w świecie, w którym obrazy nie tyle do nas przemawiają, ile nas zalewają. Podczas tegorocznej Nocy Muzeów zastanawialiśmy się nad tym, w jaki sposób obraz na nas oddziałuje i na ile istotna jest tu rola warsztatu artystycznego. Rozmawialiśmy także o sposobach kształtowania spojrzenia i warunkach spotkania ze sztuką, które nie musi kończyć się szybkim werdyktem.

  • May 2 · 59 min

    „Idea Rzeczypospolitej”. Gość: dr Jakub Wolak

    Rzeczpospolita szlachecka była na wskroś nienowoczesna. Nieufna wobec nowinek z zachodu i południa Europy, kierowała się antycznym ideałem dobrego życia w polis – twierdzi dr Jakub Wolak w książce „Idea Rzeczypospolitej”. Czy ta deklaracja była czymś więcej niż tylko retorycznym ornamentem? W jaki sposób przekładała się na praktyki egzystencjalne i polityczne oraz na relacje z sąsiadami? Czy w nowoczesnym świecie jest miejsce na taką formę polityczności? O staropolskim rozumieniu „rzeczy pospolitej” Michał Nowak rozmawia z dr. Wolakiem.

  • April 4 · 1 hr 29 min

    Próba powrotu do doświadczania. Co wiemy o uważności?

    W ostatnim czasie zrobiła oszałamiającą karierę. Stała się modą i praktyką, techniką i postawą, wyborem i obietnicą pełniejszej obecności. W świecie rozproszonym przez nadmiar bodźców i narracji, jawi się jako próba powrotu do czystego doświadczania – bycia tu i teraz, zanim zostanie ono przechwycone przez uprzedzenia, pragnienia, logikę użyteczności. Ma też gwarantować przestrzeń, w której świat może ukazywać się takim, jakim jest. O uważności Michał Nowak rozmawia z prof. Piotrem Domerackim.

  • March 21 · 59 min

    Neuroestetyka muzyki, czyli między neuronem a przeżyciem

    Muzyka jest zjawiskiem osobliwym: niematerialnym, a jednak dotykającym ciała. Abstrakcyjnym, a jednak wywołującym bardzo konkretne emocje. To napięcie dawniej opisywano w języku metafizyki, harmonii kosmosu lub psychologii uczuć. Dziś coraz częściej próbuje się je zrozumieć w języku neuronów. Neuroestetyka – rozwijająca się na styku filozofii, muzykologii i neuronauki – pyta o to, co właściwie dzieje się w mózgu, kiedy słyszymy muzykę. O tym Michał Nowak rozmawia z filozofką i pianistką profesor Anną Chęćką.

  • March 7 · 58 min

    Równość i przywileje. Rozmowa z Janem Hartmanem

    Idealna równość jest utopią, jednak nowożytność z uporem maniaka zdaje się do niej powracać. A przecież praktyka życiowa uczy nas, że możemy być równi tylko wobec czegoś lub pod jakimś względem. Przed prawem, w teorii, stajemy na tych samych zasadach. Łączy nas też godność i śmiertelność. Zarazem jednak talenty, uroda, siła i prestiż nie są wśród ludzi rozdysponowane jednakowo. Czy wynikające z nich przywileje są czymś skandalicznym? Gościem Michała Nowaka jest prof. Jan Hartman.

  • February 21 · 1 hr 1 min

    Asceza. Gość: prof. Piotr Domeracki

    Jej cel może być zarówno religijny, jak i moralny. Zawsze zakłada jednak hierarchię dóbr, która skłania do realizacji jednych kosztem drugich. W tym sensie jest nieustannym ćwiczeniem, mającym prowadzić do zbawienia, cnoty, harmonijnego życia. O ascezie rozmawialiśmy w audycji z prof. Piotrem Domerackim, filozofem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

  • January 10 · 59 min

    Rytuał. Gość: prof. Piotr Domeracki

    Jest jedną z najbardziej trwałych i jednocześnie najbardziej niedocenianych form ludzkiego rozumienia świata. Porządkuje czas, nadaje sens temu, co nieprzejrzyste, pomaga przejść przez momenty graniczne. Może też jednak stać się narzędziem dyscyplinowania albo pustym, pozbawionym znaczenia gestem. Bo też na przecięciu tego, co niecodzienne i powtarzalności oraz autonomii jednostki i sensu, który ją przekracza, rodzi się rytuał.

  • Dec 13, 2025 · 59 min

    Kultura profilowania, dbanie o wizerunek. Gość: dr Dawid Misztal

    Co łączy narzędzia do edycji zdjęć, chirurgię plastyczną i globalną turystykę? Kultura profilowania. Liczą się w niej wizerunek i poklask na scenie mediów społecznościowych. Horyzont stylu wyznaczają celebryci, odgrywanie jest tu ważniejsze od odkrywania, a szczerość i autentyczność przestają się liczyć. Tak przynajmniej twierdzą autorzy książki Paula D'Ambrosio i Hansa-Georga Moellera "Ty i Twój profil", o której rozmawialiśmy jej tłumaczem – dr. Dawidem Misztalem.

Showing 1–20 of 24 episodes