Skip to content
Sign in
Artwork for Prawda czasu i prawda ekranu
History

Prawda czasu i prawda ekranu

Polskie Radio S.A.

Czy Janosik faktycznie był szlachetnym zbójem o rysach Marka Perepeczki? Ile bzdur zdołał upchnąć Ridley Scott w „Napoleonie”? W podcaście „Prawda czasu i prawda ekranu” Bartłomiej Makowski przygląda się kinowym i serialowym premierom oraz klasykom filmu i sprawdza, co jest w nich prawdą, a co fikcją. Nie od dziś wiadomo przecież, że jest prawda czasu i prawda ekranu.

Play
Open in
  • 28 episodes
  • weekly
  • Avg 43 min
  • Polish

Episodes 28

NewestOldestLongest
All20Unplayed20In progress0Played0
Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.
  • Sunday · 38 min

    Płeć, władza i sodomia w XVII wieku. "Róża" okiem historyka I prof. Tomasz Wiślicz

    Film "Róża" Markusa Schleinzera opowiada historię kobiety, która w realiach wojny trzydziestoletniej w XVII-wiecznych Niemczech przyjmuje męską tożsamość — zostaje żołnierzem, a następnie gospodarzem w wiejskiej społeczności. Rozmowa dotyka fundamentalnych kwestii: jak funkcjonowały role płciowe we wczesnej nowożytności, dlaczego ponad 300 udokumentowanych kobiet decydowało się na przebranie męskie, jak prawo karne traktowało sodomię w dobie przed powstaniem pojęcia „tożsamości seksualnej", oraz czy wojna trzydziestoletnia — konflikt na wyniszczenie, który pochłonął od 9 do 15 milionów ofiar — zmieniła pozycję społeczną kobiet. W rozmowie też o unikatowym polskim przypadku kobiety, która we wczesnej nowożytności przybrała męską rolę. Gościem odcinka jest prof. Tomasz Wiślicz, historyk z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk.

  • October 4 · 19 min

    "Unabomber" Netfliksa. Czy CIA stworzyło Teda Kaczynskiego?

    Czy CIA nieumyślnie i pośrednio stworzyło jednego z najniebezpieczniejszych terrorystów w historii Stanów Zjednoczonych? Tak sugeruje film "Unabomber" w reżyserii Janusa Metza, dostępny na platformie Netflix. Przez 17 lat Ted Kaczynski paraliżował Amerykę serią zamachów bombowych. Trzy osoby zginęły, dwadzieścia trzy zostały ranne. W odróżnieniu od wcześniejszych produkcji, film Metza stawia pytanie: czy nieetyczne eksperymenty psychologiczne, jakim Kaczynski został poddany na Uniwersytecie Harvarda przez profesora Henry'ego Murraya, ukształtowały umysł przyszłego terrorysty? I czy za tymi eksperymentami stała CIA i jej tajny program MK-Ultra? Sprawdzamy, co w filmie jest prawdą, a co kinową fikcją – od postaci agentki FBI, przez analizę lingwistyczną, która doprowadziła do aresztowania Unabombera, aż po sporne powiązania z CIA.

  • September 27 · 48 min

    "Lalka" (Netflix). Profanacja czy realizm? Dr Alicja Urbanik-Kopeć

    Nowa serialowa adaptacja „Lalki" Bolesława Prusa w reżyserii Pawła Maślony (scenariusz: Paweł Demirski i Jagoda Dudkiewicz), dostępna na platformie Netflix, podzieliła polską widownię. Jedni zachwycają się odważną wizją twórców, inni oskarżają zespół o profanację klasyki. Twórcy swobodnie podchodzą do literackiego oryginału, ale czy z podobną swobodą odnoszą się do realiów końca XIX wieku? Odpowiada dr Alicja Urbanik-Kopeć, badaczka literatury i kultury polskiej XIX wieku, adiunktka w Instytucie Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk.

  • September 13 · 52 min

    "Niebo nad Normandią" - prawda i fikcja w filmie o D-Day. Norbert Bączyk

    Czy o powodzeniu największej operacji desantowej w historii naprawdę zdecydowała… prognoza pogody? Tak sugeruje film "Niebo nad Normandią" z Andrew Scottem i Brendanem Fraserem w rolach głównych. To nie tylko obraz, który odsłania kulisy operacji Overlord i samego D-Day, ale też dramat psychologiczny, ukazujący ciężar odpowiedzialności, która ciążyła na głównodowodzącym gen. Dwighcie Eisenhowerze (Fraser) i szefie zespołu meteorologów Jamesie Staggu (Scott). Gościem odcinka jest Norbert Bączyk - historyk, popularyzator historii, współautor podcastu "Wojenne Historie".

  • September 6 · 50 min

    "Asterix i Obelix: Misja Kleopatra" okiem historyków. Prawda i fikcja w filmie

    Jak to jest być skrybą? Czy „Asterix i Obelix: Misja Kleopatra” ma cokolwiek wspólnego z prawdziwą historią? Czy Kleopatra rzeczywiście kąpała się w mleku? Czy nos Sfinksa mógł odłupać Obelix? I czy filmowe hieroglify naprawdę coś znaczą? Z okazji powrotu kultowego filmu z fenomenalnym dubbingiem Bartosza Wierzbięty na ekrany kin w odrestaurowanej wersji, przyglądamy się temu, czy może on służyć jako źródło wiedzy dla młodych adeptów historii. Gośćmi odcinka są dr Karolina Kulpa – kulturoznawczyni i historyczka, Collegium da Vinci i dr Filip Taterka – egiptolog, Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN.

  • August 30 · 34 min

    "Vivaldi i ja". Prawda i fikcja w filmie

    Przebywająca w sierocińcu Ospedale della Pietà nastoletnia utalentowana skrzypaczka Cecilia trafia pod skrzydła nowego nauczyciela – Antonio Vivaldiego. Ten nie tylko poznaje się na jej talencie, ale też zmienia jej życie. Czy "Vivaldi i ja", film producentów "Wielkiego piękna" i "Młodości", pokazuje prawdziwą historię? Czy inspiruje się rzeczywistymi wydarzeniami z życia kompozytora? Co działo się za murami Ospedale della Pietà? O tym opowiada Mateusz Borkowski, muzykolog, autor biografii Vivaldiego.

  • August 23 · 38 min

    "Braveheart. Waleczne serce" – ile w tym PRAWDY? Mel Gibson vs Historia | Anna Zielińska

    Na to czekaliście. Prześwietlamy kultowy film Mela Gibsona „Braveheart. Waleczne Serce". Sprawdzamy, ile w filmie jest prawdy historycznej, a ile czystej fikcji: od mylnego przypisania przydomka „Braveheart", przez brutalną egzekucję bohatera, fikcyjne prawo pierwszej nocy, po zaskakujące fakty o Edwardzie I i jego synu Edwardzie II. Rozmawiamy też o realiach bitwy pod Stirling i Falkirk, zapomnianym bohaterze tej wojny oraz o tym, dlaczego malowane na niebiesko twarze i kilty w filmie to anachronizm. Wyjaśnia Anna Zielińska, archeolożka, popularyzatorka historii, autorka książki "Historyczne bzdury o średniowieczu".

  • August 16 · 58 min

    Największe mity o średniowieczu w filmach i serialach. Anna Zielińska i Zofia Załęska

    Filmy i seriale o średniowieczu wciąż powielają te same mity, a niekiedy tworzą nowe. Czas się z nimi rozprawić! Czy średniowiecze naprawdę było szare i brudne? Skąd wzięły się rogate hełmy wikingów? Czy rycerze faktycznie potrzebowali dźwigu, żeby wsiąść na konia? Czym były (i czy w ogóle istniały) pasy cnoty? Co jest prawdą, a co legendą w temacie prawa pierwszej nocy? Sprawdzamy mity z takich filmów i seriali jak: „Król”, „Henryk V”, „Goście, goście”, „Wikingowie”, „Trzynasty wojownik”, „Braveheart”, „Władca Pierścieni”, „Excalibur”, „Czarna Żmija”, „Robin Hood: Faceci w rajtuzach”, „Gra o Tron”, „Polowanie na czarownice” i „Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem”. Gościnie: Anna Zielińska, Zofia Załęska

  • August 9 · 48 min

    "1670" Sezon 3: PRAWDA i FIKCJA – Analiza Historyka. Artur Wójcik / Sigillum Authenticum

    Wraz z premierą 3. sezonu serialu „1670” powracamy do Adamczychy i po raz kolejny zadajemy sobie pytanie czy przygody Jana Pawła Adamczewskiego (Bartłomiej Topa) to tylko fikcja lub satyra na współczesność. A może w serialu jest więcej prawdziwej historii I Rzeczpospolitej niż nam się wydaje. Sprawdzamy, co w najnowszym sezonie jest prawdą historyczną, a co jedynie sarmackim sztafażem – od denobilitacji szlachty, przez wymieranie turów, po postać króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego i królowej Eleonory Habsburżanki. Omawiamy też wątek Kozaków, bunty chłopskie w I Rzeczpospolitej oraz historyczną postać inżyniera Kazimierza Siemienowicza. Gościem odcinka jest Artur Wójcik (Sigillum Authenticum), historyk, popularyzator historii.

  • August 2 · 43 min

    "Młody Waszyngton" – prawda i fikcja w filmie | Rafał Michalski

    Film "Młody Waszyngton" przedstawia historię Jerzego Waszyngtona zanim ten stał się pomnikiem historii: od śmierci ojca, przez młodzieńcze romanse i kompleksy, po pierwsze wojskowe wyprawy na pogranicze Ohio, katastrofę pod Fort Necessity i udział w feralnej ekspedycji generała Braddocka. Czy film Jona Erwina rzetelnie odwzorowuje ten fragment biografii przyszłego pierwszego prezydenta USA? Wyjaśnia amerykanista Rafał Michalski.

  • July 26 · 1 hr 12 min

    "Odyseja" Nolana. Czy jest wierna Homerowi? I Tomasz Mojsik, Marek Węcowski

    "Odyseja" Christophera Nolana to najbardziej wyczekiwana premiera tego roku. Jesze przed premierą film z Mattem Damonem w roli głównej był krytykowany za rzekome odstępstwa od eposu Homera oraz za to, że nie przedstawiał realiów epoki brązu. Czy te zarzuty okazały się słuszne? Co z krytyką związaną z obsadzeniem w roli Heleny czarnoskórej aktorki Lupity Nyong'o i transpłciowego aktora Elliota Page'a? Czy film Nolana faktycznie wyżej ceni poprawność polityczną niż klasykę literatury? Odpowiadają historycy prof. Tomasz Mojsik i prof. Marek Węcowski

  • July 19 · 16 min

    "Grzesznicy" Ryana Cooglera – prawda i fikcja historyczna w filmie

    Czy "Grzesznicy" Ryana Cooglera to tylko efektowny horror o wampirach? A może przede wszystkim film o historii, pamięci, muzyce i walce o własną tożsamość? Jakie są kulturowe i historyczne konteksty filmu z Michaelem B. Jordanem w roli główej? Jak rodził się blues? Czym była Wielka Migracja Afroamerykanów? Jak wyglądała segregacja rasowa na amerykańskim Południu?

  • July 12 · 1 hr 11 min

    "Troja" Wolfganga Petersena. Film vs historia

    „Troja” Wolfganga Petersena przeżywa drugą młodość. Wszystko za sprawą zapowiedzi „Odysei” Christophera Nolana. Czy film Petersena jest bardziej wiarygodny historycznie niż obraz Nolana? A może samo porównanie tych tytułów jest błędne? W tym odcinku podcastu zastanawiamy się także, czy starożytni Grecy wierzyli, że wojna trojańska naprawdę się wydarzyła? Dlaczego archeologiczna warstwa Troi VIIa nie do końca pasuje do opowieści Homera? Co naprawdę zniszczyło Troję? Czy kostiumy i uzbrojenie w „Troi” i „Odysei” odbiegają od realiów epoki brązu? Odpowiada prof. Tomasz Mojsik, historyk i starożytnik.

  • July 4 · 41 min

    "Wołyń" Smarzowskiego – prawda i fikcja w filmie I Prof. Grzegorz Motyka

    Ile prawdy historycznej jest w obrazie "Wołyń" Wojciecha Smarzowskiego - jednym z najważniejszych polskich filmów ostatnich lat? Jak wyglądały stosunki polsko-ukraińskie przed II wojną światową? Jaki był mechanizm rzezi wołyńskiej zaplanowanej przez UPA? I czy film "Wołyń" zmienił coś we współczesnym spojrzeniu na rzeź wołyńską po stronie polskiej i ukraińskiej? M.in. na te pytania odpowiada prof. Grzegorz Motyka, badacz rzezi wołyńskiej.

  • June 28 · 57 min

    Czy Robin Hood istniał naprawdę? Średniowieczna prawda o legendzie

    "Robin Hood: Koniec legendy" to film, który proponuje wizję tego, jak mogło wyglądać w rzeczywistości życie legendarnego banity. To brutalna wizja średniowiecza. Ale czy prawdziwa? Czy Robin Hood naprawdę istniał? Skąd pochodzi legenda o szlachetnym rabusiu? Dlaczego film Sarnowskiego jest tak brutalny i erudycyjny zarazem? O tym opowiada prof. Anna Czarnowus, literaturoznawczyni z Uniwersytetu Śląskiego.

  • May 31 · 23 min

    Czy skazano niewinnego? Sprawa Sophie Toscan du Plantier i film "Werdykt"

    To jedna z najbardziej wstrząsających, nierozwikłanych spraw w historii Irlandii. 23 grudnia 1996 roku odnaleziono zmasakrowane ciało Sophie Toscan du Plantier. O sprawie traktuje film "Werdykt" wybitnego irlandzkiego reżysera Jima Sheridana. Czy film przedstawia nowe fakty w sprawie śmierci Sophie?

  • May 17 · 51 min

    "Król i zdobywca". Prawda i fikcja w serialu o podboju Anglii I dr Tomasz Dalewski

    Serial "Król i zdobywca" przedstawia wydarzenia, które doprowadziły do inwazji Wilhelma Zdobywcy na Anglię i do bitwy pod Hastings. Czy Robert, ojciec Wilhelma Zdobywcy, naprawdę został otruty? Jak wyglądały stosunki Edwarda Wyznawcy z matką Emmą Normandzką? Dlaczego papież pobłogosławił inwazję Wilhelma na chrześcijańskie królestwo? I czy syn Haralda Godwinsona mógł trafić do… Polski? Wyjaśnia dr Tomasz Dalewski z Uniwersytetu Warszawskiego.

  • May 10 · 51 min

    "Zamach stanu" Ryszarda Filipskiego to paszkwil na Piłsudskiego? I prof. Krzysztof Kloc

    Sto lat temu, 12 maja 1926 roku, w następstwie przewrotu wojskowego Józef Piłsudski przejął władzę w Polsce i sprawował ją jako dyktator przez kolejne 9 lat. O tym wydarzeniu i jego następstwach opowiada film „Zamach stanu” Ryszarda Filipskiego. Czy jest to prawdziwy obraz tamtych wydarzeń? Czy może dobry przykład propagandy PRL? Na to pytanie odpowiada prof. Krzysztof Kloc, historyk, autor m.in. książek "Piłsudski. Studium fenomenu Komendanta" oraz "Sezon na niepodległość".

  • May 3 · 9 min

    "Michael". Film o Jacksonie to skok na kasę? Ile w nim prawdy?

    "Michael", biograficzny film Antoine Fuqua o królu popu, okazał się kasowym hitem. Duża tutaj zasługa odtwórcy głównej roli i zarazem bratanka piosenkarza Jaafara Jacksona. Pytanie, czy film jest rzetelny w przedstawieniu pierwszych dekad kariery Michaela Jacksona, czy może jest tylko laurką wystawioną zmarłej gwieździe?

Showing 1–20 of 28 episodes