Odkryj USA

Wyjaśniam, jak działa USA - prosto, merytorycznie i bez ściemy.

Pokazuję absurdy, mechanizmy i historie, które kształtują współczesną Amerykę.
Dla Polaków ciekawych świata, kultury, systemów i tego, co dzieje się „za kulisami"

Play

Open in

44 episodes
a few times a week
Avg 49 min
Polish

Episodes 44

Newest Oldest Longest

All20 Unplayed20 In progress0 Played0

Counted on this page — what you have heard stays on this device, so it is not something the list can be paged by.

Friday · 1 hr 9 min
TOP ABSURDY każdego z 50 stanów USA
Uchwała Teksasu na cześć seryjnego mordercy, ustawa o liczbie pi w Indianie i miasto w Michigan, które sprzedaje turystom tytuł burmistrza piekła. Przejechaliśmy przez wszystkie 50 stanów USA i z każdego wybraliśmy najdziwniejsze prawo, przepis albo decyzję polityków.Dowiesz się m.in.:🇺🇸 dlaczego Ohio przez 150 lat formalnie nie należało do USA🇺🇸 jak Missisipi zniosło niewolnictwo dopiero w 2013 roku🇺🇸 po co urzędnicy w Oregonie wysadzili wieloryba pół tony dynamitu🇺🇸 czemu w Idaho bobry skakały ze spadochronami🇺🇸 gdzie w Yellowstone można teoretycznie uniknąć kary za morderstwo🇺🇸 dlaczego w Montanie można wziąć ślub, na którym nie ma ani panny młodej, ani pana młodego🇺🇸 jak w Luizjanie kupisz drinka z alkoholem w okienku drive-thru i to legalnie🇺🇸 czemu w New Jersey nie wolno samemu zatankować auta🇺🇸 i dlaczego w Gainesville w Georgii smażonego kurczaka je się tylko palcamiKażdy stan to krótka historia o tym, jak działa Ameryka: jej polityka, prawo i obyczaje, z perspektywy Polaków mieszkających w USA.
Monday · 58 min
Jedyne KOMPLEKSOWE podsumowanie wyborów w USA
W środę opowiadałem o wynikach wyborów na gorąco. Dziś przychodzi czas na dogłębną analizę. Sprawdzam, kogo naprawdę wybrali Amerykanie, co proponuje lewe skrzydło Demokratów z Berniem Sandersem na czele i jak miałoby działać Medicare for All. Największym zaskoczeniem tych wyborów była sztuczna inteligencja. W 40 z 41 lokalnych głosowań ludzie powiedzieli „nie” centrom danych, Teksas wybrał gubernatorkę, która chce je wstrzymać, a giełda w trzy dni przeszła od ulgi przez panikę do odbicia. Na koniec scenariusze na 2028, 2030 i 2032 rok,
November 6 · 1 hr 16 min
Historia USA BEZ CENZURY
Filadelfia, 17 września 1787 roku. Po czterech miesiącach tajnych obrad w dusznej sali, 39 delegatów podpisuje Konstytucję Stanów Zjednoczonych – słynne „We the People”. Dokument trójpodziału władzy dał fundament pod przyszłe mocarstwo, ale podręcznikowy obraz idealnej jedności Ojców Założycieli to mit.W rzeczywistości reprezentowali oni 13 skłóconych stanów o różnych religiach i interesach. Trzech delegatów odmówiło podpisu, Rhode Island zbojkotowało obradowanie, a Patrick Henry uznał projekt za zagrożenie. Dokument mówił o wolności, ale niewolnika traktował jako 3/5 człowieka. Była to już druga próba zjednoczenia – pierwsza zakończyła się chaosem, buntami i wojną celną między stanami. Konstytucja była więc panicznym ratunkiem w ostatniej chwili. O tej trudnej drodze opowiem w dzisiejszym odcinku.
November 4 · 23 min
Ameryka POWIEDZIAŁA DOŚĆ
Demokraci przejęli obie izby Kongresu i odebrali Republikanom pięć stanów, w tym Teksas, gdzie nie wygrali wyborów na gubernatora od 1990 roku. W Izbie mogą skończyć z około 258 mandatami, czyli wyraźnie powyżej nawet najbardziej optymistycznych prognoz. W Senacie odbili siedem miejsc, od Maine po Kansas, gdzie Demokrata wygrał pierwszy raz od 1932 roku. Trump gratuluje zwycięzcom, a jednocześnie zapowiada, że zostanie „Panem Weto”. Sprawdzam, jak duże jest to zwycięstwo na tle historii i dlaczego najlepiej porównać je z rokiem 2006. Pokazuję też, co Demokraci mogą realnie zatrzymać: budżet na 2027 rok, wojnę z Iranem, ceny paliw, impeachment. I ilu Republikanów musiałoby głosować razem z nimi, żeby przełamać weto prezydenta.
November 3 · 13 min
Czy sondaże znowu się mylą?
Ostatnie dni przed wyborami połówkowymi w USA przyniosły kilka zaskoczeń. W Kansas faworytem do Senatu jest dziś Demokrata, choć Demokraci nie wygrali tam od 1932 roku. W Michigan demokratyczna kongresmenka poparła Republikanina. Rynki predykcyjne dają Demokratom ok. 72% szans na Senat i ok. 94% na Izbę Reprezentantów.W tym odcinku pokazuję, jak zmieniły się prognozy w wyścigach, o których mówiłem w poprzednim filmie. Sprawdzam też, czy rekordowe wczesne głosowanie naprawdę coś przesądza. Na koniec opowiadam, o co toczą się spory w sądach, jeszcze zanim policzono pierwszy głos. Do każdego tematu przedstawiam, co mówią Demokraci, co mówią Republikanie i jak oceniają to eksperci.
November 2 · 38 min
OSTATNIA PROSTA przed wyborami w USA
Na ostatniej prostej przed wyborami 3 listopada pracę Donalda Trumpa dobrze ocenia już tylko 30% Amerykanów. Rynki predykcyjne dają Demokratom 91% szans na przejęcie Izby Reprezentantów i 67% na przejęcie Senatu. Żeby jednak odebrać Republikanom Senat, Demokraci muszą wygrać w stanach, które Trump dwa lata temu wziął czasem nawet kilkunastoma punktami. Wyjaśniam, o co toczy się gra w Izbie, w Senacie i w 36 stanach, w których wybiera się gubernatorów. Potem przechodzę przez wszystkie kluczowe wyścigi: od Michigan i Teksasu, przez Maine, Ohio i Alaskę, po Kansas, który nie wybrał demokratycznego senatora od 1932 roku, i Nebraskę, gdzie o mandat walczy kandydat niezależny. Pokazuję, kto prowadzi w sondażach, a kogo faworyzują rynki, oraz dlaczego w obu partiach górę biorą kandydaci spoza głównego nurtu. Na koniec sprawdzam, co naprawdę zmieni wygrana Demokratów i dlaczego będzie raczej hamulcem dla Trumpa niż zwrotem o 180 stopni.
October 30 · 1 hr 21 min
Appalachy są bardziej mroczne niż myślisz
Appalachy od pokoleń słyną z mrocznych historii o zaginięciach, duchach i potworach, ale za wieloma z nich kryją się prawdziwe akta, wyroki sądów i artykuły w gazetach. W tym materiale prześledzimy zaginięcie sześcioletniego Dennisa Martina w Great Smoky Mountains, pożar, po którym pięcioro dzieci Sodderów zniknęło bez śladu, proces, w którym zeznania ducha pomogły skazać mordercę, a także historie Mothmana, świateł nad Brown Mountain i potwora z Flatwoods. Przy każdej sprawdzimy, ile jest w niej prawdy, ile legendy, a ile zwykłego fałszu, i zapytamy, czy te stare, zamglone góry są naprawdę wyjątkowe, czy może ludzie po prostu opowiadają tu historie inaczej niż gdzie indziej.
October 26 · 25 min
Coś pęka w elektoracie Trumpa
Dwa tygodnie przed wyborami do Kongresu pracę Donalda Trumpa dobrze ocenia 30% Amerykanów, prawie tyle samo co po szturmie na Kapitol w 2021 roku. Najszybciej odchodzą od niego ci, którzy dwa lata temu dali mu zwycięstwo, czyli młodzi i Latynosi. Tyle że rozczarowani wyborcy Trumpa wcale nie przechodzą do Demokratów. Zostają w domu. Zestawiam dwa duże badania Pew Research Center, z lipca i z października, i sprawdzam, co się przez te trzy miesiące zmieniło. Pokazuję, dlaczego gospodarka po raz pierwszy od lat nie jest atutem Republikanów, jak drożejąca benzyna i ochrona zdrowia zmieniają nastroje, dlaczego Republikanie przestali martwić się cenami jedzenia, gdy zmienił się prezydent, choć same ceny się nie zmieniły, i dlaczego w wyborach połówkowych frekwencja znaczy więcej niż sondaże. Na koniec mówię o czarnym koniu tych wyborów, czyli demokratycznych socjalistach z DSA. Mają około 70 tysięcy członków, a rządzą już Nowym Jorkiem.
October 23 · 51 min
Amerykanin na emeryturze - BIEDNY vs BOGATY
DOŁĄCZ DO MOJEGO NEWSLETTERA: https://odkryjusa.pl/syntezaWESPRZYJ KANAŁ: https://odkryjusa.pl/wsparcie/ lMediana oszczędności emerytalnych Amerykanów po 60. roku życia to 100 000 dolarów, a średnia aż 639 000. 15% seniorów w USA żyje w ubóstwie, a fundusz Social Security ma się wyczerpać w 2032 roku. Jedni grają w golfa na Florydzie, inni kosią trawniki po siedemdziesiątce i liczą każdego dolara. Jak naprawdę wygląda emerytura w USA: Social Security, 401(k), FIRE i wiek emerytalny?
October 19 · 34 min
PIRAMIDA AI Zaczyna sie sypać
Spółki od chipów straciły w półtora tygodnia około półtora biliona dolarów, a najmocniej spadały firmy, które budują centra danych na kredyt. Najwięksi gracze, czyli Microsoft, Google, Amazon i Meta, są zdrowi, ale na obrzeżach boomu AI powstał łańcuch, w którym każde piętro spłaca swoje długi pieniędzmi z następnego. To coraz mniej przypomina rok 2000, a coraz bardziej rok 2007. Pokazuję, jak finansuje się budowę AI, dlaczego inwestorzy żądają od CoreWeave ponad 15% rocznie, skąd na to wszystko biorą się pieniądze i dlaczego coraz więcej ludzi porównuje Nvidię do AIG, ubezpieczyciela, którego w 2008 roku ratował rząd. Sprawdzam, które z czterech wzmacniaczy kryzysu z 2008 roku już tu są i czego rynek wciąż nie wycenił. Na końcu odwracam pytanie: co musiałoby się stać, żeby ta piramida jednak nie pękła.
October 16 · 1 hr 52 min
Ameryka oddała ulice ROBOTOM (i tak to się skończyło...)
Dziś opowiem o tym jak żyje się w mieście gdzie jeżdzą tysiące robotaksówek, dlaczego takie auta jeżdżą po USA, a nie w Europie i jakie są obecnie największe kontrowersje z tym związane.
October 12 · 45 min
Ten sygnał poprzedził KAŻDY krach. Właśnie wrócił
Według podręcznika drogi pieniądz i droga ropa powinny ciągnąć giełdę w dół, a tymczasem Nasdaq bije rekordy. Jedni mówią, że AI to klasyczna bańka, drudzy, że to dopiero początek wielkiego boomu. Rozkładam na części bańki technologiczne ostatnich 200 lat, od brytyjskiej gorączki kolejowej, przez krach z 1929 roku, po bańkę internetową. Wszystkie miały ten sam schemat, ale skończyły się zupełnie inaczej: po 1929 giełda wracała do szczytu przez 25 lat, a recesja po 2000 roku była łagodna. Pokazuję, które sygnały odróżniały prawdziwe pęknięcia od fałszywych alarmów i kto najbardziej traci, gdy bańka pęka. Sprawdzam też, co to oznacza dziś, gdy Big Tech wydaje na AI 730 mld dolarów rocznie, Fed podnosi stopy, a Anthropic chce wejść na giełdę z wyceną 2 bilionów.
October 9 · 51 min
Największe OSZUSTWA w historii USA
Najwięksi oszuści i oszustwa w historii USA - od Ponziego, przez Madoffa do Holmes. Zawsze zadajemy sobie pytanie jak mogliśmy się na to nabrać.DOŁĄCZ DO MOJEGO NEWSLETTERA: https://odkryjusa.pl/syntezaWESPRZYJ KANAŁ: https://odkryjusa.pl/wsparcie/
October 5 · 27 min
COŚ TU NIE GRA z tą gospodarką USA!
W ostatnich tygodniach diesel w USA zdrożał do rekordowych 6,53 dolara za galon, a Trump zapowiedział, że nie pozwoli wywozić go za granicę. Analitycy ostrzegają jednak, że zakaz eksportu po kilku tygodniach podniósłby ceny benzyny, a przy okazji uderzył w dostawy żywności z Meksyku. W tym samym czasie wyciekł prospekt giełdowy Anthropic. Firma, która w zeszłym roku straciła 42 mld dolarów, chce w listopadzie wejść na giełdę z wyceną 2 bilionów. Amerykanie oceniają swoje finanse gorzej niż przed każdą recesją od 1978 roku, a Nasdaq bije rekordy. Tłumaczę, dlaczego drogie paliwo i rekordowe wyceny AI to dwie strony tej samej gospodarki i co się stanie, jeśli jedna z nich pęknie.
October 2 · 54 min
Nie masz pojęcia o DZIKIM ZACHODZIE
Gorączka złota i podbój Dzikiego Zachodu to jeden z najbardziej znanych rozdziałów historii USA, ale prawdziwa historia wygląda inaczej niż w filmach. W tym materiale prześledzimy, jak wyprawy Lewisa i Clarka, samotne eksploracje traperów i odkrycie złota w Kalifornii w 1848 roku otworzyły drogę na zachód i zmieniły Amerykę na zawsze. Zobaczymy też, jak te wyprawy zderzały się z rzeczywistością - w górach, na pustyniach i w obozach górniczych, gdzie o życiu i śmierci decydowały jeden zły skręt albo jeden dzień spóźnienia.
September 28 · 27 min
Twórcy AI robią w gacie ze strachu
W lipcu agenci AI testowani przez OpenAI zaczęli oszukiwać na egzaminie z cyberbezpieczeństwa. Potem sami wmówili sobie, że zostaną przyłapani, i zaczęli fałszować ślady. W końcu wydostali się ze środowiska testowego i włamali na serwery Hugging Face, skąd wynieśli zadania z egzaminu razem z rozwiązaniami. Kilka tygodni później szef Anthropic Dario Amodei zaapelował o wspólne spowolnienie rozwoju AI, a Sam Altman i Elon Musk od razu go poparli. Tłumaczę, co się naprawdę stało i dlaczego apel o hamowanie pada akurat wtedy, gdy Anthropic szykuje debiut giełdowy z wyceną ponad 2 bilionów dolarów.
September 25 · 43 min
Nawet nie wiesz jak ABSURDALNE jest USA
Ameryka dla Polaków wydaje się czasem absurdalna - i faktycznie tak jest, że jest wiele zasad i zwyczajów, które na pierwszy rzut oka wyglądają jak z innej planety. Dziś zestaw absurdów USA, które zawsze szokują.
September 21 · 20 min
Baza USA w Polsce, Sankcje Rosję, a Kanada ucieka do Europy
1. Baza USA w PolsceTrump zapowiada „duży postęp” w rozmowach o nowej, stałej bazie wojskowej USA w Polsce – lokalizację ma ogłosić już wkrótce. Formalną propozycję złożył w czerwcu resort obrony, a koszt infrastruktury po stronie polskiej szacuje się na 15–17 mld zł.2. Sankcje i cła na RosjęKongres uchwalił pierwszą za drugiej kadencji Trumpa ustawę taryfową – z prawem nałożenia cła do 500% na Rosję i do 100% na Indie i Chiny za zakup rosyjskiej ropy. To też pierwsze cła formalnie zatwierdzone przez Izbę i Senat, a nie nałożone dekretem prezydenckim.3. Kanada i UEKanada przyjęła propozycję UE, by zostać pierwszym „członkiem stowarzyszonym” Unii – Trump nazwał to „śmiesznym” i zagroził Europie ciężkimi cłami. Premier Carney odpowiedział, że żaden obcy kraj nie będzie dyktował Kanadzie jej polityki.4. Fed podnosi stopyRezerwa Federalna jednogłośnie podniosła stopy procentowe o 25 punktów bazowych – pierwsza podwyżka od 2023 roku i pierwsza pod nowym szefem Fedu, Kevinem Warshem. Trump zażądał na Truth Social obniżki do „1% lub mniej”.5. Buffett odchodzi z BerkshirePo 56 latach Warren Buffett ustąpił z fotela przewodniczącego Berkshire Hathaway, przekazując funkcję synowi Howardowi. Spółka jest dziś warta ponad bilion dolarów, choć w 2026 roku jej akcje rosły wyraźnie wolniej niż S&P 500.6. Centra danych AIIzba Reprezentantów niemal jednomyślnie (417–3) uchwaliła pierwszą ustawę każącą centrom danych AI pokrywać koszty rozbudowy sieci elektroenergetycznej. Ma to chronić zwykłych Amerykanów przed rosnącymi rachunkami za prąd napędzanymi przez boom AI.
September 18 · 53 min
EPIDEMIA OTYŁOŚCI w USA nabiera tempa
Ameryka co roku bije rekordy otyłości, ale teraz mamy lek, który ma rozwiązać to wszystko raz a dobrze. Ozempic, Wegovy, Mounjaro. Zastrzyk, który podobno kończy 100 lat walki z wagą. Wszyscy powtarzają: mamy odpowiedź. Tylko że to zdanie było już wypowiadane wcześniej, i to wielokrotnie. W 1930 roku lekiem na otyłość była substancja opracowana pierwotnie do produkcji materiałów wybuchowych. W latach 60. odpowiedzią były pigułki łączące amfetaminę z hormonami tarczycy. W 1996 roku odpowiedzią był Fen-Phen, lek tak skuteczny, że lekarze przepisywali go milionom pacjentów, zanim się okazało, że niszczy zastawki serca. Za każdym razem ktoś był przekonany, że właśnie znalazł koniec epidemii otyłości. Za każdym razem epidemia rosła dalej. A może to tym razem to ta właściwa odpowiedź? Dziś prześledzimy jak narodziła się i rosła epidemia otyłości w USA i czy w końcu ozempic uzdrowi amerykę. DOŁĄCZ DO MOJEGO NEWSLETTERA: https://odkryjusa.pl/synteza
September 14 · 26 min
$5000 od Trumpa, diesel po $6, Kalifornia ogranicza social media i AI
1. Konwencja w Dallas i dywidenda 5000$ Trump na konwencji w Dallas obiecał 5000 dolarów dla każdego dorosłego Amerykanina, jeśli Republikanie utrzymają Kongres. Koszt to 1,22 biliona dolarów, a Demokraci nazywają to kupowaniem głosów. Do tego głośne starcie Vance'a z protestującym i nagła rezygnacja prawnika prowadzącego śledztwo przeciwko Trumpowi. 2. Reforma spisu ludności i spór o głosowanie Departament Handlu chce zmienić spis ludności na 2030 rok, by nie liczyć do mandatów w Kongresie osób bez obywatelstwa, i usunąć pytania o rasę. Kalifornia mogłaby stracić 5 mandatów. Spór zbiega się z walką o zasady głosowania korespondencyjnego przed wyborami. 3. 25. rocznica 11 września USA obchodziły 25. rocznicę 11 września, upamiętniając 2977 ofiar. Demokraci krytykują nadużycia z ery wojny z terroryzmem, Republikanie łączą rocznicę z polityką graniczną, a eksperci wskazują na rosnące zagrożenie terroryzmem domowym. 4. Rynek nieruchomości Sprzedaż domów w USA spadła do najniższego poziomu od 14 miesięcy, a kredyt hipoteczny kosztuje już 6,76%. Mimo to ceny biją rekordy, bo brakuje podaży, a presja na rynku obligacji nie słabnie. 5. Kalifornia i media społecznościowe dla dzieci Newsom podpisał w Kalifornii 13 ustaw ograniczających social media i AI dla dzieci poniżej 16 lat. Krytycy mówią o faktycznym zakazie mediów społecznościowych dla nastolatków, a temat już opisują media na całym świecie. 6. Rekordowe ceny diesla Diesel w USA po raz pierwszy przekroczył 6 dolarów za galon, w Kalifornii nawet 8. Powód to wojny w Ukrainie i Iranie oraz ataki Huti na Morzu Czerwonym, a analitycy ostrzegają przed skokiem inflacji.

Showing 1–20 of 44 episodes