Historie Rozwojowe

Elektrownia Powiśle. Największy sukces Powstania Warszawskiego?

Zdobycie Elektrowni Powiśle było jednym z największych sukcesów Powstania Warszawskiego. Być może nawet największym. Niemcy przez kilkanaście miesięcy przygotowywali zakład do obrony, postawili bunkry, ściągnęli posiłki, zamontowali karabiny. Polscy pracownicy elektrowni od kilku lat planowali jego przejęcie. Na co dzień pracowali obok siebie. 1 sierpnia 1944 roku wszystko miało się rozstrzygnąć. Stawką nie było zdobycie kolejnego budynku, lecz kontrola nad energią walczącego miasta. Elektrownia zasilała szpitale, radiostacje, dowództwo i warsztaty produkujące broń. Jej pracownicy naprawiali sieć pod ostrzałem, decydowali, dokąd popłynie prąd, i pomagali w budowie powstańczego samochodu pancernego „Kubuś”. W odcinku wydarzenia te wspominają ich uczestnicy: Edward Jabłoński „Orlik” oraz Wincenty Szantyr „Ursyn”. O przygotowaniach do walki, zdobyciu elektrowni i znaczeniu jej pracowników opowiada Michał Tomasz Wójciuk, autor książki „Obrońcy stolicy. Energetycy w Powstaniu Warszawskim”. To historia ludzi, którzy walczyli nie tylko bronią, lecz także wiedzą, umiejętnościami. Z których kompetencji korzystała powstańcza Warszawa. Historia infrastruktury, która przez ponad miesiąc podtrzymywała życie walczącej stolicy. Dziękuję Muzeum Powstania Warszawskiego za pomoc w realizacji odcinka oraz udostępnienie archiwalnych relacji.

• Transcript

Stalinowski luksus. Czego możemy się nauczyć od MDMu?

Czy osiedle zaprojektowane w najciemniejszym okresie stalinizmu może być wzorem dla współczesnych miast? Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa miała być monumentalnym pomnikiem nowego ustroju i dowodem skuteczności komunistycznej władzy. Jednocześnie oferowała mieszkańcom komfortowe mieszkania, zieleń, szkoły, przedszkola, kulturę i usługi — wszystko zaplanowane jako spójna całość. O propagandzie, urbanistyce, ambicjach architektów oraz lekcjach, jakie możemy dziś wyciągnąć z historii MDM-u, rozmawiam z dr. Krzysztofem Mordyńskim, autorem nagradzanej książki „MDM. Marszałkowska Dzielnica Marzeń”.

• Transcript

Stalowa Wola: nikogo już nie stać na takie budownictwo

Przedwojenne miasto przemysłowe, które wygląda dziś jak wyrzut sumienia dla współczesnych deweloperów. Robotnicze osiedle, którego standardy stały się luksusem dla większości z nas. W trzecim odcinku „Historii Rozwojowych” wracamy do przedwojennej Stalowej Woli. Naszą przewodniczką jest Joanna Rybak - edukatorka, przewodniczka miejska i wnuczka jednego z pionierów miasta. Jej dziadek przyjechał tu przed wojną z żoną w zaawansowanej ciąży. Przyciągnęła ich opowieść o Centralnym Okręgu Przemysłowym, dobrych zarobkach i nadziei na przyszłość. Tu praca oznaczała stabilność, bezpieczeństwo i szansę na mieszkanie. Poznajemy biografie pierwszych mieszkańców, idziemy przez modernistyczne osiedla, oglądamy pierwsze bloki i dawne hotele. Nie możemy się nadziwić, ile przestrzeni zostało tu „zmarnowanej”, przeznaczonej na zieleń, światło i oddech między budynkami. A przecież to właśnie ta „zmarnowana” przestrzeń tworzy jakość życia. Stalowa Wola, jak ujęła to jedna z przedwojennych reporterek, wyglądała jak scenografia do filmu „Nowoczesność”. Filmu, na którego premierę wielu z nas wciąż czeka.

Jak zbudować idealne miasto w 26 miesięcy?

Stalowa Wola powstała pośrodku niczego. Zbudowano ją w 26 miesięcy i 26 dni — bez dźwigów, koparek i betoniarek, za pomocą furmanek, łopat i kielni. Ale czy za tym niezwykłym tempem stała tylko „stalowa wola”? A może coś więcej: wyobraźnia, nowoczesne planowanie i ambicja stworzenia miasta, w którym naprawdę dobrze się żyje? W tym odcinku „Historii rozwojowych” odwiedzamy Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego i rozmawiamy o Stalowej Woli jako jednej z najciekawszych przedwojennych realizacji urbanistycznych w Polsce. Naszą przewodniczką jest Aneta Garanty — dyrektor Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli, badaczka historii miasta i osoba od lat odkrywająca dziedzictwo COP-u. To opowieść o tempie, skali wyobraźni, młodych architektach, funkcjonalnych mieszkaniach, zieleni, świetle i mieście, które już przed wojną realizowało coś, co dziś nazwalibyśmy ideą „miasta 15-minutowego”.

Różan: cicha historia polskiego atomu

Na mapie Polski jest miejsce, które od ponad sześciu dekad przechowuje jedną z najmniej opowiedzianych historii polskiej nowoczesności. To Różan — niewielkie miasto nad Narwią, gdzie działa Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych, jedyne takie miejsce w Polsce. W tym odcinku „Historii Rozwojowych” opowiadamy historię polskiego atomu od strony, o której rzadko się mówi: nie przez elektrownie jądrowe i wielkie polityczne zapowiedzi, lecz przez… odpady promieniotwórcze. Odwiedzamy z mikrofonem Różan i rozmawiamy z mieszkańcami, samorządem oraz ekspertami z Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych o bezpieczeństwie i pamięci Czarnobyla, mitach wokół promieniotwórczości i o tym, jak Polska przez dekady uczyła się żyć z polskim atomem.