CharCastArmenia

Չարքասթ #28 I Գրիգոր Զոհրապ I Փոստալ I

English In this episode of Charcast, we explore the literature of Grigor Zohrab, one of the most distinctive voices of Western Armenian literature. We discuss his sharp observation of human nature, social customs, morality, and the contradictions of a society caught between tradition and change. At the center of the episode is Zohrab’s short story “Postal” (Փոստալ), a story that raises uncomfortable questions about puritanical morality, social hypocrisy, and the way society judges women. Who is truly “immoral” — the woman condemned by society, or the society that condemns her? We discuss the story’s characters, social context, and why Zohrab’s critique remains relevant today. Այս թողարկման ընթացքում «Չարքասթ»-ում անդրադառնում ենք արևմտահայ գրականության ամենատարբերվող հեղինակներից մեկի՝ Գրիգոր Զոհրապի գրականությանը։ Խոսում ենք մարդկային բնավորության, հասարակական բարքերի, բարոյականության և ավանդույթի ու փոփոխվող հասարակության հակասությունների մասին։ Թողարկման կենտրոնում Զոհրապի «Փոստալ» պատմվածքն է, որտեղ հեղինակը սուր հարցեր է բարձրացնում պուրիտանական բարքերի, հասարակական կեղծավորության և կնոջը դատելու մասին։ Ո՞վ է իրականում «անառակ»՝ հասարակության կողմից դատապարտվա՞ծ կինը, թե՞ նրան դատապարտող հասարակությունը։ Քննարկում ենք պատմվածքի կերպարները, սոցիալական միջավայրը և այն պատճառները, թե ինչու Զոհրապի քննադատությունը շարունակում է արդիական մնալ։

Չարքասթ #27 I Պարույր Սևակ I Անլռելի պոետը I

Paruyr Sevak (born Paruyr Ghazaryan) is widely regarded as a titan of modern Armenian literature. Known for his profound emotional power and intellectual rigor, he revolutionized 20th-century Armenian poetry by breaking away from traditional forms to embrace free verse and philosophical complexity. His magnum opus, the poem The Unsilenceable Belfry (Anlreli Zangakatun), dedicated to the legendary composer Komitas, serves as a monumental tribute to the resilience and history of the Armenian nation. Beyond his poetry, Sevak was a brilliant literary scholar and an outspoken voice who fearlessly challenged Soviet artistic constraints. Պարույր Սևակը (Պարույր Ղազարյան, 1924–1971) 20-րդ դարի հայ ամենանշանավոր բանաստեղծներից, գրականագետներից և հասարակական գործիչներից մեկն է։ Նա հեղափոխեց հայ պոեզիան՝ ներմուծելով փիլիսոփայական խորություն, ազատ ոճ և ժամանակակից մտածողություն։ Նրա գլուխգործոցը՝ «Անլռելի զանգակատուն» պոեմը՝ նվիրված Կոմիտասին, հայ ժողովրդի ճակատագրի, ողբերգության և վերածննդի վեհաշուք մարմնավորումն է։ Սևակը հայտնի էր նաև իր անկոտրում հայրենասիրությամբ, ճշմարտախոսությամբ և գրականության ոլորտում կատարած խորքային հետազոտություններով։

Չարքասթ #26 I Արքմենիկ Նիկողոսյան I Թումանյանի ժամանակը I

We speak with scholar and literary critic Arkmenik Nikoghosyan about Hovhannes Tumanyan as an individual, public intellectual, and writer, and explore the literary era in which he lived and worked.

Չարքասթ #25 I Աշոտ Ոսկանյան I Հայկական Ժամանակ

Փիլիսոփա, թարգմանիչ Աշոտ Ոսկանյանի հետ քննարկում ենք հայկական ժամանակը գրականության դիտանկյունից։ Ովքեր են հայկական ժամանակի ստեղծողները, ինչպես է այն ստեղծվում՝ Եղիշե Չարենցից մինչև Արմեն Շեկոյան։ We discuss the concept of Armenian time in literature with philosopher and translator Ashot Voskanyan. Who are the creators of Armenian time, and how is it constructed—from Yeghishe Charents to Armen Shekoyan?

Չարքասթ #24 | Հոմերոս | Ոդիսական |

«Ոդիսականը» հին հունական էպիկական պոեմ է, որը վերագրվում է կույր բանաստեղծ Հոմերոսին։ Այն պատմում է Իթակեի արքա Ոդիսևսի արկածներով լի և վտանգավոր ճանապարհորդության մասին՝ Տրոյական պատերազմի ավարտից հետո տուն վերադառնալիս: Տասը տարի տևած այս ոդիսականի ընթացքում հերոսը բախվում է դաժան հրեշների, կախարդների և աստվածների բարկությանը, մինչդեռ նրա հավատարիմ կինը՝ Պենելոպեն, և որդին՝ Տելեմաքոսը, ստիպված են լինում պայքարել իրենց պալատը զավթած փեսացուների դեմ: Պոեմը համարվում է համաշխարհային գրականության գլուխգործոցներից մեկը, որն արտացոլում է մարդկային կամքի ուժը, հնարամտությունն ու հավատարմությունը: Այն ոչ միայն հնագույն դիցաբանական պատմություն է, այլև խորհրդանշական պատկեր այն մասին, թե ինչպես է մարդը հաղթահարում կյանքի դժվարությունները՝ իր գլխավոր նպատակին հասնելու համար: «Ոդիսական» բառը մինչ օրս օգտագործվում է բնորոշելու համար ցանկացած երկարատև, իրադարձություններով հարուստ և փորձություններով լի ճանապարհորդություն։ The Odyssey is an ancient Greek epic poem attributed to the blind poet Homer. It narrates the perilous and adventure-filled journey of Odysseus, King of Ithaca, as he strives to return home after the fall of Troy. During this ten-year voyage, the hero encounters ferocious monsters, powerful sorceresses, and the wrath of the gods, while his faithful wife, Penelope, and son, Telemachus, are forced to deal with treacherous suitors trying to seize his kingdom. The poem is widely regarded as one of the masterpieces of world literature, reflecting the power of human will, ingenuity, and loyalty. It is not only an ancient mythological tale but also a symbolic representation of how humans overcome life's hardships to reach their ultimate destination. To this day, the word "odyssey" is used globally to describe any long, eventful, and challenging journey.

Չարքասթ #23 | Վահան Տերյան | Հոգևոր Հայաստան |

Vahan Teryan (1885–1920) was one of Armenia's greatest lyric poets and a major figure in modern Armenian literature. Born in the village of Gandza (now in Georgia), he studied in Moscow and Saint Petersburg, where he developed his literary talent and became involved in political and cultural activities. His first poetry collection, Twilight Dreams, brought him widespread recognition for its emotional depth and musical language. Teryan's poetry often explores themes of love, nature, melancholy, autumn, and the Armenian homeland. In addition to writing poetry, he translated works from several European languages and played an active role in public life. He died of tuberculosis at the age of 34, but his poems remain among the most beloved works in Armenian literature. Վահան Տերյանի «Հոգևոր Հայաստան» հոդվածը (1914 թ.) կոչ է հայ ժողովրդին՝ ազգային վերածնունդը սկսելու ոչ թե միայն հայրենիքի ազատագրման պայքարից, այլ առաջին հերթին հոգևոր և մշակութային ինքնազարգացումից։ Տերյանը նշում է, որ ուժեղ պետություն և կայուն ապագա հնարավոր է կառուցել միայն այն դեպքում, երբ ժողովուրդն ունենա ամուր հավատ, կրթություն, ազգային գիտակցություն և միասնականություն։ Նրա կարծիքով, «նյութական Հայաստանը» կարող է գոյատևել միայն այն դեպքում, եթե նախ ստեղծվի «Հոգևոր Հայաստանը»՝ հիմնված բարոյական արժեքների, մշակույթի և ազգային ոգու վրա։ Այս հոդվածը համարվում է Տերյանի կարևորագույն հրապարակախոսական գործերից մեկը և այսօր էլ շարունակում է պահպանել իր արդիականությունը։

Չարքասթ #22 | Հովհաննես Թումանյան | Մարոն և Անուշը |

Հովհաննես Թումանյանը (1869–1923) համարվում է ամենայն հայոց բանաստեղծը, ով իր անջնջելի հետքն է թողել հայ գրականության և մշակույթի պատմության մեջ։ Նրա ստեղծագործությունները՝ հագեցած հայրենի Լոռվա բնության պատկերներով, ժողովրդական ավանդապատումներով ու հեքիաթներով, արտացոլում են հայ ժողովրդի հոգեբանությունը, ցավերն ու հույսերը։ Թումանյանի պոեմները («Անուշ», «Թմկաբերդի առումը») և մանկական հեքիաթները մինչ օրս ջերմացնում են բոլոր սերունդների սրտերը, իսկ նրա հասարակական ու հայրենանվեր գործունեությունը նրան դարձրել է ազգային միասնության և մարդասիրության խորհրդանիշ։ Hovhannes Toumanian (1869–1923) is universally celebrated as the "Poet of All Armenians," holding a monumental place in the nation's literary and cultural history. His masterpieces—deeply rooted in the folklore, legends, and breathtaking landscapes of his native Lori region—brilliantly capture the spirit, struggles, and enduring hope of the Armenian people. Renowned for his iconic poems like Anoush and The Capture of Tmkaberd, as well as his timeless fairy tales, Toumanian wrote with a profound simplicity that resonates across generations. Beyond his pen, he was a grand humanitarian and public figure whose tireless efforts for peace and refugee relief earned him a legacy as a true national treasure.

Չարքասթ #21 | Եղիշե Չարենց | Երկիր Նաիրի |

«Երկիր Նաիրի»-ն Եղիշե Չարենցի նշանավոր վեպն է, որը հրատարակվել է մաս֊մաս «Նորք» հասարակա֊քաղաքական ամսագրում 1921-24թթ։ Ստեղծագործությունը պատկերում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության վերջին տարիները, հասարակական ու քաղաքական ճգնաժամը, ինչպես նաև ժողովրդի հոգեբանական վիճակը պատմական բարդ ժամանակաշրջանում։ Վեպը համարվում է հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկը և առանձնանում է իր նորարարական ոճով ու խոր խորհրդանշականությամբ։ "Land of Nairi" is a celebrated novel by the Armenian writer Yeghishe Charents, published in 1926. The novel portrays the final years of the First Republic of Armenia, exploring the political and social turmoil of the period as well as the psychological state of the Armenian people. It is considered one of the most important works of Armenian literature, noted for its innovative style and rich symbolism.

Չարքասթ #20 | Այզեկ Ազիմով | Ընտրություններ, ռոբոտներ, դեմոկրատիա |

Այզեկ Ազիմովը ամերիկացի գրող և կենսաքիմիկոս էր, որը համարվում է գիտաֆանտաստիկ գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից մեկը։ Նա հեղինակել է հարյուրավոր գրքեր և պատմվածքներ, որոնցից ամենահայտնիները «Foundation» և «Robot» շարքերն են։ Ազիմովը հայտնի է նաև ռոբոտատեխնիկայի «Երեք օրենքներով», որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել ինչպես գիտաֆանտաստիկայի, այնպես էլ տեխնոլոգիական մտածողության զարգացման վրա։ Isaac Asimov was an American writer and biochemist widely regarded as one of the most influential science fiction authors of all time. He wrote hundreds of books and short stories, including the famous Foundation and Robot series. Asimov is also well known for formulating the “Three Laws of Robotics,” a concept that has had a lasting impact on both science fiction literature and discussions about real-world artificial intelligence and robotics.

Չարքասթ #19 | Ռափայել Պատկանյան | Արի Իմ Սոխակ |

Ռափայել Պատկանյանը (Գամառ-Քաթիպա) 19-րդ դարի հայ նշանավոր բանաստեղծ և մտավորական էր, ում ստեղծագործությունները հանդիսանում են հայ ազգային-ազատագրական պայքարի և հայրենասիրության խորհրդանիշ: Իր «Քաջ Վարդան Մամիկոնյանի մահը» և «Արաքսի արտասուքը» նշանավոր երկերում նա արտացոլել է հայ ժողովրդի ցավն ու ազատատենչ ոգին՝ կոչ անելով ինքնագիտակցության և պայքարի: Պատկանյանի գրական ժառանգությունը մեծ ազդեցություն է թողել հայկական ռոմանտիզմի զարգացման վրա և մինչ օրս պահպանում է իր արդիականությունը որպես հայ ինքնության անբաժանելի մաս: Raphael Patkanian (Gamar-Katipa) was a prominent 19th-century Armenian poet and intellectual whose works catalyzed the Armenian national liberation movement and patriotic awakening. Through his celebrated poems, such as "The Death of Brave Vardan Mamikonian" and "The Tears of Araxes," he captured the collective sorrow and resilient spirit of the Armenian people, calling for self-awareness and resistance against oppression. Patkanian’s literary legacy deeply influenced the development of Armenian romanticism and remains an enduring symbol of national identity and cultural pride.

• Transcript

Չարքասթ #18 | ՆԱՐ֊ԴՈՍ | «Թշվառ» հայերը Ռուսական կայսրությունում |

Նար-Դոսը հայ դասական գրականության ամենանշանավոր հոգեբան-ռեալիստներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում հիմնականում պատկերել է քաղաքային կյանքը, մանր բուրժուազիայի և մտավորականության հոգեբանական ներաշխարհը։ Ոճը: Նրա գործերը բնութագրվում են խորը հոգեբանական վերլուծությամբ և մարդկային ճակատագրերի նկատմամբ ցավի զգացումով։ Գլխավոր գործերը: «Սպանված աղավնին», «Աննա Սարոյան», «Մեր թաղը», «Պայքար»։ Նար-Դոսը հայտնի է որպես «խոնարհ մարդկանց» երգիչ, ով մեծ վարպետությամբ ներկայացրել է մարդկային տառապանքն ու բարոյական արժեքները։ ------------------------------------------------------------------- Nar-Dos was a prominent Armenian writer and a master of psychological realism. His work primarily focuses on the urban life of the late 19th and early 20th centuries, exploring the inner world of the middle class and intellectuals. Style: He is celebrated for his deep psychological insights and his ability to portray the tragic fate of individuals with great empathy and detail. Major Works: The Killed Dove (Spannvats Aghavni), Anna Saroyan, Our Ward (Mer Taghe), and Struggle (Payqar). Nar-Dos is often called the chronicler of the "humble people," as he dedicated much of his literature to describing the struggles, moral dilemmas, and quiet tragedies of everyday citizens.

• Transcript

Չարքասթ #17 | Ալեքսանդր Շիրվանզադեի Universe֊ը | Հայկական կապիտալը Բաքվում ու Թբիլիսիում |

Ալեքսանդր Շիրվանզադեն (1858–1935) հայ իրապաշտական (ռեալիստական) արձակի և դրամատուրգիայի ամենախոշոր դեմքերից է։ Նրա ստեղծագործությունը մի ամբողջ դարաշրջանի գեղարվեստական տարեգրությունն է։ Շիրվանզադեն հայ գրականություն ներմուծեց քաղաքային կյանքը և կապիտալիստական հարաբերությունները։ Նրա ուշադրության կենտրոնում Բաքվի նավթաշխարհն էր, փողի կործանարար ուժը և հին ու նոր բարոյական արժեքների բախումը։ Նա համարվում է հայ հոգեբանական վիպագրության հիմնադիրը։ Շիրվանզադեն վարպետորեն վերլուծում է մարդկային ներաշխարհը, կրքերը և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունը անհատի վրա։ Նրա կերպարները սովորաբար բարդ են, հակասական և կենդանի։ ֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊֊ Alexander Shirvanzade (1858–1935) stands as one of the most prominent figures in Armenian realistic prose and drama. His body of work serves as a profound artistic chronicle of an entire era, capturing the seismic shifts in Armenian society at the turn of the 20th century. Shirvanzade is credited with introducing urban life and capitalist social relations into Armenian literature. His narratives primarily focused on the industrial "oil world" of Baku, exploring the destructive power of money and the inevitable clash between traditional moral values and the burgeoning modern world. He is considered the founder of the Armenian psychological novel. Shirvanzade masterfully analyzed the human inner world, dissecting complex passions and the heavy influence of social environments on the individual. His characters are typically multi-layered, contradictory, and deeply authentic.

• Transcript

Չարքասթ #16 | Սրբուհի Տյուսաբ | Առաջին հայ վիպասանուհի | ն

Srpouhi Dussap (1840–1901) was an Armenian feminist writer and the first female novelist in Armenian literature. Born in Constantinople, she used her essays and novels to advocate for women’s education, independence, and equality in a deeply patriarchal society. Her groundbreaking novel Mayda (1883) was the first novel written by an Armenian woman, followed by Siranush and Araksia, all exploring the social and economic limitations faced by women. Through both her literary work and intellectual activism, Dussap became a pioneering voice of Armenian feminism and inspired future generations of women

• Transcript

Չարքասթ #15 | Վազգեն Սարգսյան ֊ Ռոմանտիկ Ռեալիստը| Vazgen Sargsyan ֊ The Romantic Realist |

Վազգեն Սարգսյան-ի գրականությունը արտացոլում է սովորական մարդկանց կյանքը։ Նրա պատմվածքներում միահյուսված են ռոմանտիզմն ու իրատեսությունը՝ ցույց տալով մարդու ներքին զգացմունքները դժվար ժամանակներում։ Նրա ոճը հայտնի են պարզ լեզվով, կենդանի կերպարներով և ազգային ինքնության խոր զգացումով՝ ընդգծելով մարդկանց արժանապատվությունը, հումորը և դիմացկունությունը առօրյա կյանքում։ Vazgen Sargsyan’s literature reflects the life, character, and struggles of ordinary Armenians. His writing is known for its simple language, vivid characters, and deep sense of national identity, often highlighting dignity, humor, and resilience in everyday life.

• Transcript

Չարքասթ #14 | AI, Reels ու գրակ | Ստեղծել սեփական աշխարհը |

Այս թողարկմանը խոսում ենք AI֊ի, ալգորիթմների, գրականության ու big data֊ի, արհեստական բանականությամբ վեպ ու արձակ ստեղծելու, հեղինակի ու ընթերցողի փորձառությունների մասին։

• Transcript

Չարքասթ #13 | Հովհաննես Գրիգորյան | Կոշիկի չափ երկիր |

Հովհաննես Գրիգորյանը (1945–2013) հայ ժամանակակից պոեզիայի ամենաինքնատիպ և ազդեցիկ դեմքերից է, ով կարողացավ հեղաշրջել բանաստեղծական լեզուն՝ հեռանալով ավանդական պաթոսից և հռետորաբանությունից։ Նրա արվեստին բնորոշ է նուրբ հեգնանքը, պարզ ու առօրեական լեզվի օգտագործումը և «փոքր մարդու» ներաշխարհի վերհանումը։ Գրիգորյանը ստեղծեց մի նոր գրական տարածություն, որտեղ լրջագույն խնդիրները՝ կեցությունից մինչև ազգային ինքնություն, ներկայացվում էին թեթև, երբեմն սատիրիկ, բայց միշտ խորը փիլիսոփայական ենթատեքստերով։ Hovhannes Grigoryan (1945–2013) stands as one of the most original and influential figures in contemporary Armenian poetry, credited with revolutionizing poetic language by steering it away from traditional pathos and heavy rhetoric. His work is characterized by a signature subtle irony, the use of clear, everyday language, and a profound focus on the inner world of the "common man." Grigoryan carved out a unique literary space where serious existential and national issues were presented with a light, sometimes satirical touch, yet always grounded in deep philosophical undercurrents. Within his creative universe, themes of human solitude, love, and the transience of time take center stage, often expressed through the poignant principle of "a smile through tears." Beyond his role as a poet, he was a skilled translator and editor, breathing new life into Armenian letters through collections like A Completely Different Autumn and Between Two Wars. Grigoryan’s poetry remains strikingly relevant today due to its raw sincerity and his exceptional ability to perceive the extraordinary and eternal within the most mundane aspects of daily life.

• Transcript

Չարքասթ #12 | Վիլյամ Սարոյան և Սերգեյ Դովլաթով | Փոքր մարդու գրականություն |

Վիլյամ Սարոյանը և Սերգեյ Դովլաթովը լինելով ծագումով հայեր, իրենց գրականությամբ գրավել են համաշխարհային ասպարեզը՝ ստեղծելով համամարդկային, սահմաններից ու ժամանակից դուրս հերոսներ, կերպարներ, թեմաներ։

• Transcript

Չարքասթ #11 | Հայ կինը և բռնությունը | Թումանյան «Աղքատի պատիվը» |

Բռնությունը և կանայք հայ արձակում։ Արձակագիր Նորայր Սարգսյանն ու հրապարակախոս Գոռ Մադոյանը քննարկում են Հովհաննես Թումանյանի «Աղքատի պատիվը», Աղասի Այվազյանի «Ավետարան ըստ Հավլաբարի», Ակսել Բակունցի «Աքարում» արձակների գործերը։ --------------------------------------------------------------------- Violence and Women in Armenian Prose. Prose writer Norayr Sargsyan and publicist Gor Madoyan discuss the works “The Poor Man’s Honor” by Hovhannes Tumanyan, “The Gospel According to Havlabar” by Agasi Ayvazyan, and “In Akharum” by Aksel Bakunts.

• Transcript

Չարքասթ #10 | Արմեն Շեկոյան | Երևան Հյուրանոց|

Գրող, բանաստեղծ, արձակագիր Արմեն Շեկոյան։

• Transcript

Չարքասթ #9 | Վանո Սիրադեղյան | Ափսոս էր երեխան|

Այս թողարկմանը խոսում ենք Վանո Սիրադեղյան արձակարգի մասին, գլխավորապես նրա 1976-88թթ. ստեղծագործական շրջանի ու վերջին արձակ գործի մասին։ Քննարկելու ենք երեք գործ՝ «Անանձրեւ հուլիս», «Սեր առ Սառնարանը Սառատով» եւ «Ափսոս էր երեխան»։ Մաղթում ենք Ձեզ բարի ժամանց եւ հաճելի դիտում։ In this episode, we discuss the prose writer Vano Siradeghyan, mainly the period from 1976-88 and his last prose work.We will discuss three works: “Rainless July”, “Love to the Freezer "Saratov", and “Sorry for the Child”. We wish you a good time and pleasant viewing.

• Transcript